Rocznica kanonizacji biskupa Kiriona (Sadzagliszwili), patriarchy Gruzji

Giorgi Sadzagliszwili urodził się w listopadzie 1855 roku we wsi Nikozi (Gruzja), w rodzinie duchownego. Ukończył seminarium duchowne w Tbilisi, a następnie studiował w Kijowskiej Akademii Duchownej (na uniwersytety w Gruzji nie zezwalały władze rosyjskie). Z tamtego czasu pochodzi następujące wspomnienie gruzińskiego pisarza, Dawida Kldiaszwilego: „W pokoju Sadzagliszwilego ciągle dochodziło do krzyków i kłótni. Kłócił się on o kulturę gruzińską – wychwalał ją, podczas gdy rosyjscy studenci nie wierzyli mu i protestowali”.

Po powrocie do ojczyzny przez wiele lat uczył w szkołach duchownych w różnych miastach Gruzji: języka gruzińskiego, rosyjskiego oraz historii Kościoła. Włączył się w społeczną działalność oświatową, którą zapoczątkował Ilia Czawczawadze (gruziński pisarz i działacz społeczny, uznany za świętego): zakładał gruzińskie szkoły i biblioteki na terenach wiejskich. Zajmował się też badaniem i ochroną gruzińskiego dziedzictwa materialnego i duchowego: cerkwi, rękopisów, pieśni. Gromadził, przekazywał do muzeów, opisywał w pracach naukowych i publicystycznych, podpisując się często różnymi pseudonimami (Iwerieli – mieszkaniec Iwerii/Gruzji, Liachweli – mieszkaniec doliny Liachwi, w której leży Nikozi).

W 1896 roku, w wyniku epidemii, zmarła jego żona i dzieci. Wtedy zdecydował się wstąpić do monasteru i otrzymał imię Kirion. Zaczynał w monasterze Kwatachewi, po 2 latach został biskupem Alawerdi, a następnie biskupem Gori. Nie zaprzestał swojej pracy badawczo-naukowej. Brał udział w odnawianiu katedry Alawerdi i Sweti Cchoweli, klasztorów Szuamta i Kwatakhewi. Wspierał też finansowo zagraniczne studia gruzińskiej młodzieży. Przez swoje duże zaangażowanie w sprawę gruzińskiej autokefalii stracił zaufanie władz rosyjskich i w 1902 roku został przeniesiony do Kamieńca Podolskiego, następnie do Chersonia, a potem do miasta Oroł. Wrócił do Gruzji w 1906 roku, na fali odwilży wywołanej rewolucją 1905 roku. Z jego listów wynika, że proponowano mu stanowisko egzarchy Gruzji, ale odmówił. Został biskupem Abchazji.

W tamtym czasie Gruzini oficjalnie zwrócili się do Kościoła Rosyjskiego o przywrócenie gruzińskiej autokefalii (odebranej im bezprawnie w 1811 roku, po aneksji Gruzji przez Rosję). Temat ten był omawiany podczas sesji przedsoborowych w 1906 roku w Petersburgu. Wzięło w nich udział kilku gruzińskich biskupów, w tym Kirion. Wystąpił wtedy z następującymi referatami: „Kwestia Kościoła gruzińskiego (podstawy historyczne i kanoniczne)”, „Co zmusza Gruzję do dążenia do przywrócenia autokefalii swojego Kościoła”, „Jakiej Iwerii przyznano autokefalię w XI wieku?”, „Kwestia narodowa w Kościele”.

Kiedy niedługo później odwołano go z katedry w Suchumi (Abchazja), bronili go wszyscy: Gruzini, Abchazi, Grecy, Rosjanie. Za jego czasów każda nacja mogła modlić się w swoim języku (Abchazi właśnie się do tego szykowali). W 1907 roku, po przywróceniu absolutnej władzy caratu, wybuchła bowiem kolejna fala rosyjskich represji przeciwko gruzińskiej inteligencji; wówczas przeniesiono go do Kowna. Nie pozwolono mu uczestniczyć w pogrzebie Ilii Czawczawadzego.

Morderstwo egzarchy Nikona, w maju 1908 roku w Tbilisi, spowodowało zwiększenie represji. Kiriona bez żadnych dowodów oskarżono o udział w tym przestępstwie, aresztowano i pozbawiono prawa do pełnienia obowiązków biskupa. Dzięki gruzińskim emigrantom wieść o prześladowaniach Kiriona dotarła do Europy Zachodniej, a w jego obronie wystąpił do władz rosyjskich ówczesny przewodniczący Belgijskiej Ligi Praw Człowieka. W 1914 roku Kirion poprosił cara o uniewinnienie i możliwość powrotu do Gruzji. Został zwolniony i mianowany biskupem połockim i witebskim, nie pozwolono mu wrócić do ojczyzny.

Spośród około 20 lat służby biskupiej, kilkanaście spędził w Rosji, w tym około 6 pod policyjnym nadzorem. Będąc na wygnaniu, nie przestawał pracować naukowo: wszędzie poszukiwał zabytków kultury gruzińskiej, badał je i opisywał. Jedna z jego ważniejszych prac opublikowanych na zesłaniu to: „Kulturowa rola Iwerii w historii Rosji”. Nie było go na soborze w Mcchecie w marcu 1917 roku, kiedy ogłoszono przywrócenie gruzińskiej autokefalii, ale wysłał list do jego uczestników: „Winszuję autokefalii. Zerwane zostały kajdany Gruzińskiego Kościoła, bo nasze narodowe sacrum było zniewolone. Lud gruziński został podporządkowany, płakał z rozpaczy, a teraz płacze z radości. Niech żyje wolny Kościół wolnego kraju”.

Wrócił do ojczyzny latem 1917 roku, a 17 września, w katedrze Sioni w Tbilisi, wybrano go na patriarchę. Intronizacja odbyła się 1 października w katedrze Sweti Cchoweli w Mcchecie. Zdążył wysłać listy do zwierzchników Kościołów Prawosławnych, zwracając się o uznanie gruzińskiej autokefalii. Zdążył też odebrać list rosyjskiego patriarchy, który oskarżał gruzińskich biskupów o naruszanie kanonów i wzywał do podporządkowania się Kościołowi rosyjskiemu [poniżej link do gruzińskiej odpowiedzi na ten list].

26 maja 1918 roku Gruzja proklamowała niepodległość. W swoim wystąpieniu z tej okazji patriarcha Kirion tak mówił o wolności: „Wolność jest czystym i słodkim matczynym pokarmem, na którym wzrastaliśmy i który uczynił nas ludźmi. Gdy nagle dzieje się katastrofa i człowiek ją traci, cofa się do etapu barbarzyńcy. Nie ma na ziemi gorszego losu niż niewola. Wolność mieszka w sercu wolnego człowieka. Jest zwieńczeniem naszego życia. Wolność jest darem bożym”.

Miesiąc później, 27 czerwca, patriarchę Kiriona znaleziono martwego w jego celi w patriarszej rezydencji w Martkopi (przyjechał tam poprzedniego dnia). Śledztwo zakończyło się szybko i bez rezultatu; najprawdopodobniej został zamordowany. Jego grób znajduje się w katedrze Sioni w Tbilisi. 17 października 2002 roku ogłoszono go świętym kapłanem męczennikiem. Dzień jego pamięci to 10 lipca (nowy styl) / 27 czerwca (stary styl).

Przypisy:

Na list rosyjskiego patriarchy z grudnia 1917 roku odpowiedział w sierpniu 1919 roku nowy gruziński patriarcha, Leonid. Angielski przekład tej odpowiedzi dostępny jest tutaj: https://www.orthodoxhistory.org/2022/11/03/the-georgian-patriarchs-rebuke-of-st-tikhon/

Na temat relacji między Kościołami gruzińskim i rosyjskim można przeczytać tutaj: https://gfsis.org/wp-content/uploads/2020/06/Relations-Between-the-Georgian-and-Russian-Churches-From-1917-to-the-Present.pdf

Justyna Jakubowska