Historia diecezji wrocławsko - szczecińskiej
Decyzją Soboru PAKP 7 września 1951 r. erygowano diecezję wrocławsko – szczecińską. W chwili powstania obejmowała 16 parafii. Pierwsza struktura na tzw. Ziemiach Odzyskanych istniała od 7 maja 1946 r. – momentu powstania Administratury dla Ziem Odzyskanych. W listopadzie 1948 r. przekształcono ją w diecezję łódzko – wrocławską.
Podstawowym mankamentem diecezji w pierwszym okresie działalności było powołanie nowych struktur parafialnych. Na terenie eparchii działali prekurosyrz prawosławia: o. Stefan Biegun, o. Aleksy Znosko, o. Leonidas Byczuk, o. Piotr Weremczuk i inni duchowni. Do pierwszych parafii powstałych przed powołaniem diecezji zalicza się: Jelenią Górę, Zieloną Górę, Szczecin, Wałcz, Wrocław i Słupsk. Trzon wiernych stanowili ludzie przyjeżdżający w poszukiwaniu lepszych warunków ekonomicznych.
Druga i zasadnicza fala parafian przybyła w wyniku Akcji „Wisła”. Byli to Łemkowie i Ukraińcy. W latach 1948 – 1958 ukształtowała się zasadnicza struktura parafialna diecezji wrocławsko – szczecińskiej. W 1951 r. działało 28 parafii w dwóch dekanatach: szczecińskim i wrocławskim. Siedem lat później powstały dekanaty: zielongrórski i koszaliński.
Szczytowym okresem działalności parafialnej były lata 1964 – 1966, kiedy funkcjonowało 47 parafii. Z biegiem czasu - po powrocie części Ukraińców i Łemków w rodzinne strony oraz w wyniku działalności władz - zostało zlikwidowanych 17 ośrodków duszpasterskich.
Od 2000 r. powstał ostatni dekanat z siedzibą w Lubinie. W chwili obecnej działają 42 parafie, Dom Opieki w Cieplicach, parafia wojskowa pw Podwyższenia Krzyża we Wrocławiu. Diecezja pełni posługę dla wyznawców narodowości: łemkowskiej, ukraińskiej, greckiej, bułgarskiej, polskiej.
Diecezja wrocławsko – szczecińska była zarządzana przez: metropolitę Dionizego (1946 – 1948), abp Tymoteusza (1948), bp Michała (1948 – 1951), metropolitę Makarego (1951 – 1953), bp Stefana (1953 – 1961), bp Bazylego (1961 – 1970), abp Aleksego (1970 – 1982). W chwili obecnej od 31 sierpnia 1983 r. funkcję władyki wrocławsko – szczecińskiego pełni abp Jeremiasz.
Na podst.:
A. Dudra, S. Dudra, Prawosławny Dekanat Zielonogórski 1958 2003, Strzelce Krajeńskie, 2004.
Kronika parafialna, red. M. Żuk, Wrocław 2002.
S. Dudra, Prawosławna diecezja wrocławsko-szczecińska w latach 1951 – 2002. Kształtowanie się struktury parafialnej i dekanalnej, w: „Cerkiewny Wiestnik”, 1 / 2004.
Stefan Dmitruk
