Czyże – tradycja robienia woskowych świec

W przeddzień święta Wprowadzenia Bogurodzicy do Świątyni w parafii Czyże od dziesiątek lat zachował się zwyczaj ręcznego robienia woskowych świec, tzw. „bracka świecza”.

Pierwotnie świece robione były w domach parafian, obecnie odbywa się to na plebanii. Fenomenem jest to, iż świece robione są własnym wysiłkiem, żadnej techniki, przez co każda świeca jest indywidualna.

Na początku proboszcz kupuje czysty wosk od pszczelarza. Następnie wosk jest kruszony na mniejsze kawałki i wkładany do wcześniej nagrzanego do odpowiedniej temperatury chlebowego pieca. Wosk przebywa w piecu 10 godzin, do momentu osiągnięcia postaci plastycznej.

Sama uroczystość zaczyna się w wigilię święta całonocnym czuwaniem w cerkwi. Po nabożeństwie wierni udają się do sali parafialnej, gdzie następuje modlitwa, słowo duchownego i świąteczne pozdrowienie.

Następnie kobiety wygniatają wosk, a mężczyźni formują świece o długości 80 centymetrów. Wykonuje się ich 12. Wieczór kończy się wspólnie przygotowanym posiłkiem.

Następnego dnia, w dzień święta uroczystą procesją wnoszone są nowo zrobione świece do cerkwi, a następnie poświęcone. Kobiety trzymają je przez całą Liturgię w dłoniach. W cerkwi nie można wyobrazić sobie nabożeństwa bez świecy i żywego ognia. Owe brackie świece zapalane są tylko w największe święta roku liturgicznego. Towarzyszą również przy śmierci, świeca świeci nieustannie przy ciele zmarłego, w domu jak i w cerkwi, do 40 dnia po śmierci.

Można przypuszczać, że w większości wiejskich parafii była tradycja trzymania świec podczas Liturgii przez członkinie bractwa parafialnego. Zostało to w niewielu parafiach np. w Dubinach, Kuraszewie, Lewkowie i Szczytach. Parafia Czyże jest jedyną parafią, która wytwarza je własnoręcznie.

— Rafał Stepaniuk