Kościół prawosławny wobec kwestii moralnych: Małżeństwo, rozwód i małżeństwa mieszane

Prezentujemy fragment artykułu ks. Stanleya Samuela Harakasa, duchownego Greckiej Prawosławnej Archidiecezji Ameryki. Autor specjalizuje się w temacie etyki w kontekście teologii Kościoła prawosławnego. W kolejnych dniach zamieścimy najważniejsze aspekty zagadnienia autorstwa ks. Harakasa.

Warunki zawarcia małżeństwa

Małżeństwo jest jednym z sakramentów Kościoła prawosławnego. Chrześcijanie prawosławni, którzy zawierają małżeństwo, muszą je zawrzeć w Kościele prawosławnym, ażeby pozostawać w sakramentalnej komunii z Kościołem. Zgodnie z kanonami Kościoła prawosławny chrześcijanin, który zawiera małżeństwo poza Kościołem, może nie otrzymać Komunii Świętej, a także nie może występować jako świadek, np. ojciec chrzestny bądź jako świadek w czasie ślubu.

Niektóre małżeństwa są zabronione przez prawo kanoniczne, jak np. małżeństwo między kuzynami w pierwszej i drugiej linii czy pomiędzy rodzicami chrzestnymi a chrześniakami. Pierwsze małżeństwo mężczyzny i kobiety jest uczczone przez Kościół bogatymi w symbole obrzędami liturgicznymi, które wyraźnie przemawiają do każdego, bez względu na stan małżeński. Podczas nabożeństwa wzywa się Boga, aby zjednoczył parę małżeńską poprzez modlitwę kapłana czy biskupa.

Kościół zezwala prawosławnemu chrześcijaninowi na zawarcie co najwyżej trzech małżeństw. Jeżeli osoby zawierają drugie lub trzecie małżeństwo, odbywa się inna forma ceremonii małzenskiej, bardziej wyciszona i o charakterze pokutnym. Małżeństwo kończy albo śmierć jednego z małżonków, albo tzw. „zdjęcie błogosławieństwa”, zazwyczaj mylnie utożsamiane z rozwodem.

Kwestia rozwodu

Kościół udzielając „rozwodu kościelnego”—„zdejmując błogosławieństwo”— odwołuje się do wyjątku, jaki uczynił Chrystus w generalnym zakazie tej praktyki. Kościół niejednokrotnie ubolewa nad zaistnieniem rozpadu związku małżeńskiego i ogólnie rzecz ujmując postrzega rozwód jako tragiczną pomyłkę.

Zdarzają się jednak sytuacje, w których Kościół prawosławny dochodzi do przekonania, że czasami duchowe dobro chrześcijanina, naruszone w zniszczonym i właściwie nie istniejącym małżenstwie, usprawiedliwia rozwód z prawem do powtórnego małżeństwa dla jednego lub obojgu małżonków. Każdy duchowny w parafii jest obowiązany czynić wszystko, by pomóc parom małżeńskim rozwiązac ich problemy. Jeżeli to się nie uda i małżonkowie otrzymają rozwód cywilny, wówczas mogą również ubiegać się o „rozwód kościelny” w niektórych jurysdykcjach Kościoła prawosławnego.

Jurysdykcje prawosławne, które orzekają „rozwody kościelne”, żądają gruntownej oceny sytuacji i pojawienia się cywilnie rozwiedzionej pary przed lokalnym sądem kościelnym, gdzie przeprowadza się kolejne badanie. Dopiero, gdy orzeczony zostaje „rozwód kościelny” przez przewodzącego biskupa, byli małżonkowie mogą ubiegać się o kościelne pozwolenie na powtórne małżeństwo.

Małżeństwa mieszane

Chociaż Kościół wolałby, aby chrześcijanie prawosławni zawierali związki małżeńskie z chrześcijanami prawosławnymi, to jednak w praktyce przy tym się nie upiera. Z troski o duchowe dobro wiernych, którzy pragną poślubić nie-prawosławnych chrześcijan, Kościół pozwala na zawarcie „małżeństw mieszanych”. Nie-prawosławny chrześcijanin ma być członkiem Kościoła rzymskokatolickiego bądź jednego z Kościołów protestanckich. Musi wyznawać wiarę w Trójcę Święta i być ochrzczonym w Imię Trójcy Świętej. Takie małżeństwa mieszane mogą być zawarte w Kościele prawosławnym. Natomiast Kościół prawosławny nie udziela ślubu małżeństwom pomiędzy chrześcijanami prawosławnymi a osobami należącymi do innych religii, jak np. islam, judaizm, buddyzm, hinduizm bądź do jakiejkolwiek sekty czy grupy kultowej, jak np. scjentyści, mormoni, wyznawcy Moona.

Niniejszy artykuł stanowi fragment książki Prawosławie. Światło ze Wschodu, którą można nabyć w naszym sklepie.

— ks. Stanley Harakas