20 lat ustawy

4 lipca br. minęło 20 lat od uchwalenia przez sejm „Ustawy o Stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego”. Ustawa ta stała się kamieniem milowym w życiu Kościoła prawosławnego w Polsce. Zostały w niej zawarte wszystkie najważniejsze z punktu widzenia prawa postanowienia i zapisy, które od tamtej pory regulują i gwarantują harmonijne funkcjonowanie Cerkwi w polskim systemie prawnym. Jednocześnie ustawa zagwarantowała niezależność wewnętrzną Kościoła prawosławnego w codziennym zarządzaniu.

Ustawa przyznaje Kościołowi prawosławnemu w Polsce, w tym jego jednostkom – parafiom, klasztorom, bractwom, szkołom cerkiewnym itp. - osobowość prawną. Oznacza to, że każda posiadająca osobowość prawną jednostka cerkiewna może występować w oficjalnym życiu prawnym państwa – posiadać rachunek bankowy, startować w konkursach o fundusze, zawierać oficjalne umowy itd. Ustawa określa również, w jaki sposób osobowość prawną mogą nabywać kolejne organy cerkiewne.

Ustawa udziela Kościołowi prawa do nabywania, zbywania i swobodnego zarządzania swoim majątkiem. Precyzuje również prawo PAKP do zbierania ofiar i prowadzenia działalności gospodarczej, a także zwolnienia podatkowe, celne itd.

W ustawie zapisano, że wszystkie będące w zarządzaniu PAKP (w 1991 r.) nieruchomości przechodzą na własność Kościoła prawosławnego w Polsce. Niektóre cerkwie zostały jednak wyłączone spod działania tego przepisu, co stało się przyczyną długoletniego sporu o ich własność, zakończonego pozwem, złożonym przez PAKP do Trybunału w Strasburgu. Spór został rozwiązany finalnie w 2010 roku. Ustawa mówi również, że Cerkiew w Polsce może ubiegać się o zwrot nieruchomości, które w przeszłości do niego należały, a na mocy różnych (sprecyzowanych w ustawie) przepisów zostały przejęte przez państwo. W celu uregulowania spraw własności majątkowej Kościoła powołano Komisję Regulacyjną do spraw Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Ustawa stała się podstawą powołania i organizacji Prawosławnego Ordynariatu Wojska Polskiego i duszpasterstwa w armii, a także duszpasterstwa w szpitalach, zakładach karnych, sanatoriach itp. Określa również zasady działalności charytatywnej. Gwarantuje prawo do korzystania z publicznych środków masowego przekazu w celu transmisji wybranych nabożeństw i przygotowywania programów religijnych i kulturalnych.

W kwestii codziennej działalności Kościoła ustawa precyzuje wybrane dni, w które – oprócz świąt państwowych – prawosławni mogą obchodzić święta. Są to najważniejsze święta cerkiewne, w które pracownikowi może przysługiwać wolny dzień (bez wynagrodzenia) na cele kultu religijnego. Ustawa określa ogólne zasady prowadzenia szkół, katechizacji i innej działalności dydaktycznej.

Uchwalona 20 lat temu ustawa ustabilizowała życie Kościoła prawosławnego w Polsce. Stała się podstawą unormowania wielu spraw majątkowych, co jest podstawą spokojnego funkcjonowania Cerkwi również w przyszłości. Określa również ramowo wiele sfer codziennego życia Kościoła, dając szansę jego duchowieństwu i wiernym na harmonijną realizację postawionych przed sobą celów i działania na rzecz swojej wspólnoty.

Z okazji dwudziestolecia uchwalenia ustawy wydawnictwo Bratczyk przygotowało specjalny materiał na ten temat. Broszura „20 lat z ustawą” do pobrania tutaj.

Treść ustawy

— Anna Czerewacka