Boska Liturgia św.ap. Jakuba w Warszawie

5 listopada w warszawskim soborze św. Marii Magdaleny już po raz jedenasty sprawowana była Boska Liturgia św. ap. Jakuba. Nabożeństwu przewodniczył arcybiskup Jeremiasz w asyście warszawskich duchownych. Chór złożony z alumnów Prawosławnego Seminarium Duchownego i studentów Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej poprowadził tradycyjnie dr Włodzimierz Wołosiuk. Na nabożeństwo przybyło wielu wiernych, większość stanowiła młodzież. Ksiądz Rościsław Kozłowski (jeden z inicjatorów sprawowania tego nabożeństwa w Warszawie) przybliżył historię i charakter Liturgii.

„Podczas tej Liturgii można powiedzieć, że wchodzimy w atmosferę pierwszych dni, tygodni miesięcy po Zmartwychwstaniu” – pozwiedzał abp Jeremiasz podczas homilii. "Powinniśmy być wdzięczni Bogu, że daje nam takie chwile - to jest tajemnicą życia cerkiewnego, że żyjąc w XXI wieku mamy możliwość niejako przenieść się do Jerozolimy, do najważniejszych miejsc i czasów na ziemi". Władyka podkreślił istotę tego nabożeństwa. Przypomniał o problemach, jakie napotykamy na co dzień. Człowiek nie zmienił się, pozostał taki sam, zmieniły się tylko pewne formy komunikacji. Tak samo pragnie miłości, głoduje, tak samo jak kiedyś staje przed problemami, które go trapią. Żeby znaleźć właściwą drogę pośród wielości problemów i trudnych sytuacji Bóg ustanowił nabożeństwo. To nie apostoł Jakub wymyślił te liturgię, on ją tylko sformułował, a otrzymał ją od Ducha Świętego.

Boska Liturgia św. ap. Jakuba, brata Pańskiego i pierwszego biskupa Jerozolimskiego została przyjęta w Kościele prawosławnym od Kościoła jerozolimskiego – matki wszystkich Kościołów. Jerozolima była bowiem pierwszym centrum chrześcijaństwa i ośrodkiem życia liturgicznego. Grecy czczą Liturgię ap. Jakuba jako pochodzącą z Wieczernika i Syjonu. Od pierwszych dni istnienia Kościoła Chrystusowego chrześcijanie sprawowali pod przewodnictwem biskupów i prezbiterów nabożeństwa eucharystyczne, wspomniane m.in. w księdze Dziejów Apostolskich jako „przełamanie chleba” (Dz 2,46; 20, 7-11 por. 1Kor 10,16 - 17)

Liturgia ap. Jakuba, jak również inne liturgie z czasów apostolskich miały niewątpliwy wpływ na dalszy rozwój tekstów i formuł późniejszych liturgii, np. na znane i używane w Kościele liturgie św. Bazylego Wielkiego i św. Jana Chryzostoma, które ukształtowały się w IV wieku i w okresach późniejszych. Należy nadmienić, iż liturgie apostolskie zachowały swój byt i oryginalność tekstów modlitw i obrzędów w duchu czasów apostolskich. Były one celebrowane w Jerozolimie, Palestynie, Aleksandrii, Syrii, Arabii, na Synaju i Cyprze, w Egipcie, Etiopii, Bizancjum i w krajach słowiańskich. Obecnie w Kościołach greckojęzycznych Bliskiego Wschodu liturgia ap. Jakuba jest celebrowana w Święto Apostoła 23 października/ 5 listopada oraz w niedzielę po Bożym Narodzeniu. W innych Kościołach prawosławnych liturgia ta odprawiana jest tylko raz do roku w dzień pamięci Apostoła Jakuba.

W Kościele prawosławnym w Polsce Liturgia ap. Jakuba była sprawowana w Białymstoku po II-ej wojnie światowej przez biskupa wrocławskiego Michała (Kiedrowa), natomiast w Warszawie w soborze jest sprawowana corocznie od 1997r.

Tekst obecnie używanej przez liturgii ap. Jakuba był przetłumaczony z języka greckiego na język cerkiewnosłowiański przez ihumena Filipa (Gardnera). W 1938 roku liturgia ta była celebrowana w rosyjskiej cerkwi św. Trójcy w Belgradzie.

Struktura Liturgii ap. Jakuba znacznie różni się od znanych nam liturgii typu bizantyjskiego. Rozpoczyna się po modlitwach wstępnych i aklamacji od tzw. „Małego Wejścia”, w czasie śpiewu hymnu „Jednorodzony Synu” („Jedinorodnyj Synie”) duchowni wraz z biskupem przechodzą przez całą świątynię, niosąc w rękach egzemplarze Pisma Świętego, które pozostawiają na stolikach (anałojach) stojących na środku świątyni. W dalszej celebracji liturgii fragmenty z Pisma Świętego Starego Testamentu oraz Nowego Testamentu (Ewangelia i Listy Apostolskie) są czytane przez duchownych po śpiewie „Trysagionu”. Kazanie wygłasza zwykle biskup według starożytnej praktyki na siedząco. Podczas homilii duchowni także siedzą. W czasie czytania próśb (ektenii) diakon stoi zwrócony twarzą do wiernych. Niezwykłe wrażenie sprawia „Wielkie Wejście”, podczas którego kapłani obchodzą świątynię. Śpiewany jest wtedy znany z liturgii Wielkiej Soboty hymn "Niech zamilknie..." („Da mołczit wsiakaja płot’ człowiecza”). Symbol Wiary oraz modlitwa „Ojcze Nasz” są odmawiane wspólnie przez wszystkich uczestników nabożeństwa. Odmienną jest forma podawania św. Eucharystii. Wierni przyjmują najpierw św. Ciało, podane ręką biskupa z diskosa, a następnie wierni podchodzą do diakona aby przyjąć św. Krew Zbawiciela bezpośrednio z kielicha, bez podawania jej łyżeczką.

— Marta Łuksza