Ku czci bielskiej ikony Bogarodzicy

Z okazji czerwcowej konferencji naukowe poświęconej 500-leciu Bielskiej ikony Matki Bożej, która odbyła się w Bielsku Podlaskim, wydano książkę związaną z tematyką tej konferencji. Ponad 100-stronicowa publikacja zawiera 5 artykułów autorstwa znanych historyków i teologów: Biskupa Bielskiego Grzegorza, prof. Antoniego Mironowicza oraz małżeństwa Sosnów – ks. Grzegorza i matuszki Antoniny.

Już ze wstępu do książki czytelnik może dowiedzieć się o początkach prawosławia w Bielsku oraz o wielkości tego miasta w latach minionych.

Według latopisów ruskich gród bielski został założony już w 1038 r. przez księcia kijowskiego Jarosława, a tym samym należał do najstarszych miejscowości w regionie. Pierwsze wzmianki pisane o grodzie pochodzą z 1253 roku. Prawa miejskie Bielsk otrzymał w 1430 r., a już wkrótce potem stał się główny ośrodkiem życia politycznego i gospodarczego zachodnich obszarów Wielkiego Księstwa Litewskiego. O roli, jaką miasto spełniało w życiu Cerkwi prawosławnej może świadczyć to, że przez 1569 r. istniało tu pięć parafii prawosławnych. Do jednej z nich, a dokładnie do najstarszej bielskiej cerkwi Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy, żona króla Aleksandra Jagiellończyka księżna Helena ofiarowała ikonę Matki Bożej. Stała się ona źródłem licznych cudów. Ikona ta, której reprodukcja znajduje się w omawianej książce, w 1998 r. została przeniesiona z ołtarzowej części cerkwi Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy na kliros, a w 2005 r. do nawy głównej, gdzie do dziś odbiera cześć wiernych.

Pierwszy z prezentowanych w publikacji artykułów, pióra biskupa Grzegorza, posiada charakter teologiczny. Wprowadza on w pojmowaniu ikony w Cerkwi prawosławnej. W drugim artykule prezentowane są dzieje cudownej Bielskiej ikony Matki Bożej. Trzy pozostałe artykuły, największe objętościowa, poświęcone są bractwom cerkiewnych i monasterowi św. Mikołaja w Bielsku Podlaskim oraz zarysowi historii Cerkwi prawosławnej w Rzeczypospolitej. Wszystkie, podbudowane tzw. aparatem naukowym, niosą ze sobą bogate walory poznawcze. Sprawa to, że książkę można polecić szerokiemu kręgowi czytelników.

Czytelnika nie powinny zrażać niestety zdarzające się w książce błędy literowe (wynikające zapewne z pośpiechu potrzeby wydania pracy przed konferencją), w tym dosyć rażące np.: „Martwych wstanie” (zamiast „Zmartwychwstanie” /s. 4/, „Częstachowska ikona” (zamiast „Częstochowska ikona”) /s. 80/ czy „Wójkowice” (zamiast „Ujkowice) /s. 107/. Merytorycznie – omyłkowo podano nazwę Diecezji Lubelsko-Chełmskiej (jako Chełmsko-Bełska) oraz czasopisma „Polski Żołnierze Prawosławny” (jako „Żołnierz Prawosławny”) /oba s. 107/. Może też zastanawiać wyrażenie jednego z autorów, że „pierwszym zwierzchnikiem Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego był arcybiskup Tymoteusz” /s. 107/, którym pominął osoby metropolitów Jerzego i Dionizego. Uaktualnić należałoby też dane statystyczne dotyczące Cerkwi prawosławnej w Polsce: podano liczbę diecezji – 6 (jest ich obecnie 7; zapewne przeoczono istnienie diecezji wojskowej), biskupów – 8 (jest 10) i monasterów – 7 (jest 8).

Sympatyczne uzupełnienie publikacji stanowią kolorowe fotografie przedstawiające niektóre ważne epizody z życia parafii Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy w Bielsku Podlaskim.

— Jarosław Charkiewicz