Renowacja fresków w białostockiej cerkwi św. Mikołaja

Kopuła w cerkwi pod wezwaniem św. Mikołaja jest już odnowiona. Teraz konserwatorzy będą odnawiać freski na ścianach pod jej sklepieniem.

Postacie dwunastu apostołów są już przedstawione w bardziej wyrazistych barwach - mówi ksiądz, Jan Fiedorczuk, proboszcz parafii. - Przed 40 lat polichromie te obrastały kurzem i dymem ze świec. Obecnie robotnicy przestawiają rusztowania, aby konserwatorzy odnowili tzw. żagle, czyli części ścian pod sklepieniem kopuły, na których przedstawieni są czterej ewangeliści. Dalsze prace obejmą freski w nawie głównej oraz przedsionku.

Odnawianie fresków polega na ich czyszczeniu, impregnacji, czyli wzmocnieniu tynków oraz nałożeniu nowych farb. Do czyszczenia polichromii konserwatorzy używają... ciepłego chleba. - Może to się wydawać dziwne, ale materiał ten najlepiej nadaje się do usuwania brudu i nie niszczy farb - mówi Krzysztof Stawecki, białostocki konserwator, który od 2009 roku stopniowo odnawia tutejsze freski i ikony. Jak się dowiedzieliśmy chleb używany do czyszczenia jest oddawany ptakom i zwierzętom. - Odnawiając freski nanosimy też nieznaczne poprawki - mówi konserwator. Dzięki temu malowidła są bardziej zbliżone do stylu bizantyjskiego. Konserwatorzy poprawiają także niektóre elementy, które są niezgodne z "kanonem ikonografii" np. ułożenie rąk postaci, kolory szat. - Zmieniliśmy np. kolor skrzydeł serafinów, czyli sześcioskrzydłych ukazanych na kopule - mówi konserwator. - Wcześniej były one zielone teraz są czerwone. Dopiszemy też słowa Pisma Świętego na pergaminach trzymanych przez apostołów.

Te drobne zmiany są możliwe, ponieważ polichromie w cerkwi pw. św. Mikołaja nie są wpisane do rejestru zabytków. Zabytkami są jedynie sama cerkiew, ikonostas oraz niektóre ikony. Jedynym freskiem pamiętającym początki świątyni (połowa XIX wieku) jest wizerunek Zmartwychwstałego Chrystusa znajdujący się za ołtarzem. W latach 70. w cerkwi pozbijano i tak już zniszczone tynki. Na ich miejsce nałożono nowe. To na nich Józef Łotowski stworzył nowe polichromie odwzorowując projekty Michała Awiłowa z 1910 roku.

Prace konserwatorskie trwają od 2009 roku. - Odnowiliśmy dolny rząd ikon w ikonostasie oraz jego boczne części - mówi Krzysztof Sawicki. - Wkrótce przystąpimy do konserwacji górnego rzędu, w którym znajduje się dziewięć ikon m.in. ta przedstawiająca ostatnią wieczerzę. Odnawianie polichromii utrudnia fakt, że w świątyni ciągle odbywają się nabożeństwa. Obecnie na kilka dni przeniesiono je do dolnej cerkwi. - Prace trwają niemal nieprzerwanie od postu filipowego poprzedzającego Boże Narodzenie. Ale przed świętem Paschy znów je przerwiemy - mówi proboszcz. Najgorzej będzie podczas konserwacji nawy głównej i polichromii nad miejscem dla chóru. - Na odnowienie ikon w ikonostasie potrzymaliśmy dofinansowanie z urzędu miasta i urzędu marszałkowskiego - mówi Jan Fiedorczuk.
fot. Wojciech Wojtkielewicz
Za poranny.pl

— Elżbieta Iwaniuk