Warszawa: Liturgia ap. Jakuba

5 listopada, w dzień pamięci apostoła Jakuba, brata Pańskiego w soborze św. Marii Magdaleny w Warszawie po raz trzynasty sprawowana była Boska Liturgia tegoż świętego. Nabożeństwu przewodniczył biskup Jerzy w asyście warszawskich duchownych, a tradycyjnie już, śpiewał chór studentów Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej pod dyrekcją Włodzimierza Wołosiuka.

Bp Jerzy podczas homilii nawiązał do fragmentu czytania Listu ap. Jakuba (Jk 3,1-12). Apostoł, ucząc o powściągliwości w mówieniu pisze, że z tych samych ust wychodzi błogosławieństwo i przekleństwo. Tak, bracia moi, być nie powinno. (Jk 3,10). Władyka, przytaczając przykład św. Jana Klimaka i jego pouczeń zawartych w Drabinie (ros. Lestwicy), powiedział, że umiejętność zachowania milczenia określa nasz stan duchowy. Człowiek, który umie milczeć nawet gdy bardzo chce coś powiedzieć, wyrazić swoje zdanie, jest człowiekiem, który okiełznał język i to świadczy o jego wysokim rozwoju duchowym. Biskup zachęcił wszystkich do podjęcia wysiłku nauczenia się kontrolowania języka. Miarą tego, czy nie powiedzieliśmy za dużo danego dnia może być stan naszego umysłu podczas wieczornej modlitwy - jeśli nie umiemy się skupić, to oznacza, że dzisiaj powiedzieliśmy za dużo. Umiejętność zachowania milczenia jest szczególnie potrzebna teologom, gdyż jak pisze ap. Jakub otrzymają surowszy wyrok (Jk 3,1).

Na Liturgię przybyło wielu wiernych, większość stanowiła młodzież. Przed nabożeństwem ks. Rościsław Kozłowski (profesor ChAT, jeden z inicjatorów sprawowania tego nabożeństwa w Warszawie) przybliżył historię i charakter Liturgii.

W Cerkwi prawosławnej Boska Liturgia ap. Jakuba jest obecne sprawowana wg dwóch rytów: greckiego i syryjskiego. W Polsce, podczas celebracji tej Liturgii wykorzystuje się tłumaczenie na język cerkiewnosłowiański, którego dokonał z greki ihumen Filip (Gardner) w latach 30. XX w. Tradycja Cerkwi przypisuje autorstwo Liturgii św. Jakubowi, bratu Pańskiemu. Patriarcha konstantynopolitański Prokles (Prokuł), uczeń św. Jana Chryzostoma, w swoim dziele O tradycji (przekazie) Boskiej liturgii (ros. O predanii Bożestwiennoj liturgii) opisuje powstanie liturgii: św. Jana Złotoustego i św. Bazylego Wielkiego. Wg niego kanwą obu tych nabożeństw była Liturgia ap. Jakuba. Także w 32. kanonie Piąto-szóstego soboru powszechnego (Sobór in Trullo w 691 r.) mówi się, że ap. Jakub był autorem liturgii eucharystycznej. Niektórzy badacze i językoznawcy (G. L. Assemani, E. I. Łowiagin) uważają, że schemat Liturgii jest starodawny i może zostać odniesiony do czasów apostolskich. Pomimo tego, oczywistym jest, że nabożeństwo zawiera także późniejsze modlitwy, np.: pieśń do Chrystusa (cs. Jedinorodnyj Synie), której autorem jest św. cesarz Justynian (483-565), hymn Święty Boże (cs. Swiatyj Boże) wprowadzony do nabożeństw przez patriarchę Proklesa w 438 r. lub 439 r., hymn cherubikonu (cs. Da mołczyt wsiakaja płot') wprowadzony w 573 r. Niestety, tak jak na Zachodzie liturgia rzymska od VII w. wypierała lokalne ryty (np. galicki, hiszpańsko-gocki), tak w Bizancjum, po rozpoczęciu podbojów przez Arabów, zaczęto sprawować liturgie tylko wg rytu św. Jana Złotoustego i św. Bazylego Wielkiego. Inne obrządki (liturgia ap. Marka, ap. Jakuba) zachowały się w tylko lokalnych Kościołach (Aleksandria, Antiochia, Jerozolima). Komentator kanonów Teodor Balsamon (XII w.), w odpowiedzi na pytanie aleksandryjskiego patriarchy Marka pisze, że w Cerkwi jerozolimskiej Liturgia ap. Jakuba jest sprawowana w wielkie święta, a Liturgii ap. Marka Cerkiew konstantynopolitańska nie zna zupełnie, a jest ona powszechnie celebrowana w Cerkwi aleksandryjskiej. [ten fragment opracowano na podstawie: Sobranije drewnich liturgii, Moskwa 2007] Obecnie Liturgię ap. Jakuba, w większości Cerkwi sprawuje się tylko raz w roku, w dzień pamięci świętego (23.10/05.11).

Biskup Jerzy, dziękując wszystkim za przybycie i wspólną modlitwę wyraził nadzieję, że w naszej Cerkwi będą sprawowane kiedyś także i inne liturgie (np. św. Grzegorza Wielkiego).

O różnicach w sprawowaniu Liturgii ap. Jakuba i św. Jana Chryzostoma można przeczytać w relacjach z poprzednich nabożeństw w Warszawie: z 2006 r.: http://www.cerkiew.pl/index.php?id=33&tx_ttnews[tt_news]=5127&cHash=2b8c2006a4 z 2007 r.: http://www.cerkiew.pl/index.php?id=33&tx_ttnews[tt_news]=6530&cHash=0b58f8797f z 2008 r.: http://www.cerkiew.pl/index.php?id=33&tx_ttnews[tt_news]=9787&cHash=8084b02cac oraz w Białymstoku: z 2008 r.: http://www.cerkiew.pl/index.php?id=39&tx_ttnews[tt_news]=9798&cHash=0fd0498c66 z 2009 r.: http://www.cerkiew.pl/index.php?id=39&tx_ttnews[tt_news]=11989&tx_ttnews[backPid]=1&cHash=b17e414a5f

— Marta Łuksza