Warszawa: złożenie do grobów szczątków prawosławnych hierarchów

W ostatni dzień 2012 roku zgromadziła nas w tej świątyni – cerkwi św. Jana Klimaka na Woli uroczystość powitania w Polsce doczesnych szczątków śp. arcybiskupa gen. bryg. Sawy (Sowietowa) i bpa płk. Mateusza (Siemaszko). Wracają oni dzisiaj po długiej wędrówce z żołnierzem polskim walczącym w czasie II Wojny Światowej na różnych frontach. Swoje życie zakończyli w Londynie w Anglii, gdzie spoczęli na cmentarzu Bromton. Za życia tęsknili oni za swoja rodzinną ziemią, dla której ofiarnie służyli i którą nad życie kochali - tymi słowami rozpoczął bp Jerzy uroczystości pogrzebowe ekshumowanych prawosławnych hierarchów.

Uroczystości rozpoczęły się Boską Liturgią, następnie odprawiono nabożeństwo żałobne oraz złożono do grobu na prawosławnym cmentarzy na Woli, którym przewodniczył zwierzchnik PAKP metropolita Sawa w asyście ordynariusza wojskowego bp Jerzego oraz wojskowego duchowieństwa. Natomiast śpiewał chór OKTOICH pod przewodnictwem ks. protodiakona Grzegorza Cebulskiego.

Trumny zostały przeniesione na cmentarz przez wojskowych duchownych i złożone do grobów przy akompaniamencie orkiestry honorowej.

W uroczystościach udział wzięli m.in. gen. zastępca DWL gen. dyw. Andrzej Malinowski, prof. Andrzej Kunert , biskup polowy WP Józef Guzdek oraz bp Mirosław Wola - naczelny kapelan Ewangelickiego Duszpasterstwa Wojskowego.

Ekshumacja oraz pochówek odbył się dzięki staraniom Prawosławnego Ordynariatu Wojska Polskiego oraz przy współpracy z Radą Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Wydobycie szczątków odbyło się 28 grudnia 2012 r. na cmentarzu Brompton w Londynie. Podczas którego, zgodnie z praktyką liturgiczną, przed zamknięciem trumien, hierarchom nałożono szaty liturgiczne i odprawiono krótkie nabożeństwo żałobne (ros. panichidę). Dwa dni później, w niedzielę 30 grudnia, w godzinach popołudniowych trumny ze szczątkami ciał biskupów dotarły do Warszawy. Ze strony prawosławnego ordynariatu w ekshumacji uczestniczył bp Jerzy oraz ks. Aleksy Andrejuk, natomiast ze strony Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa naczelnik wydziału krajowego - Adam Siwek.

Abp gen. bryg. Sawa, imię świeckie: Jerzy Jewgieniewicz Sowietow, urodził się 6 kwietnia 1898 w Petersburgu. Po zdaniu egzaminu dojrzałości wstąpił za namową swego ojca do Korpusu Paziów armii carskiej. Potem dowodził pododdziałem Gwardii Grenadierów, walczył na froncie niemiecko-austriackim oraz na południu Rosji pod rozkazami barona gen. Piotra Wrangla. Jerzy Sowietow został ewakuowany do Turcji, skąd wyemigrował w 1920 r. do Belgradu. Tam też zrzucił mundur żołnierza i podjął studia teologiczne na Uniwersytecie Belgradzkim. W 1922 r. w klasztorze w Peković złożył śluby zakonne oraz przyjął imię Sawa. W 1925 r. otrzymał święcenia kapłańskie oraz przydzielony został do pracy duszpasterskiej w cerkwi św. Mikołaja w Bari. Zaledwie rok później archimandryta Sawa trafił do Polski, gdzie 3 kwietnia 1932r. został wyświęcony w katedrze pw. św. Marii Magdaleny w Warszawie na biskupa Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Mianowano go biskupem lubelskim i sufraganem archidiecezji warszawsko-chełmskiej, następnie pełnił funkcję ordynariusza diecezji grodzieńsko-nowogródzkiej, zaś 29 listopada 1943 r. nominowany został na stanowisko biskupa polowego ze stopniem generała brygady z siedzibą w Londynie. Dzięki temu stał się pierwszym w historii polskiego prawosławia biskupem polowym, a Polska stała się jego drugą Ojczyzną. Wybuch II wojny światowej spowodował, że arcybiskup opuścił swoją diecezję i udał się na terytorium Litwy, a następnie przez Prusy do Berlina oraz do Rumunii. W tym czasie odbył wiele podróży oraz spotkań odwiedził m.in. patriarchów Konstantynopola, Serbii i Antiochii. Jako prawosławny biskup w latach 1940-1941 studiował na Anglikańskim Wydziale Teologicznym w Waszyngtonie. Będąc w USA utrzymywał kontakty z rządem polskim na uchodźstwie. Był zwolennikiem wprowadzenia języka polskiego do nabożeństw prawosławnych, rozpoczął wydawanie po polsku „Przeglądu Prawosławnego”. Pod kierownictwem abpa Sawy komisja powołana przez Synod Cerkwi w Polsce przetłumaczyła m. in. na język polski: nabożeństwo żałobne (ros. panichidę) oraz tekst Liturgii św. Jana Złotoustego. Arcybiskup Sawa wydawał „Modlitewniki dla prawosławnych żołnierzy” oraz zainicjował wydawanie gazety Polskiego Żołnierza Prawosławnego. Po wielu perypetiach władyka Sawa przybył do Londynu 29 listopada 1943r. Nie mogąc wrócić do Polski osiedlił się tam, skąd niósł posługę duszpasterską kilkudziesięciotysięcznej rzeszy obywateli polskich zarówno wojskowych, jak i cywilów, którzy po zakończeniu drugiej wojny światowej zostali na emigracji. Abp Sawa odbywał liczne podróże duszpasterskie, wszędzie tam, gdzie znaleźli się obywatele polscy wyznania prawosławnego. Z żołnierzami II Korpusu Polskiego przeszedł cały szlak bojowy, wspierając duchowo żołnierzy prawosławnych, którzy walczyli i umierali za Polskę na wszystkich frontach drugiej wojny światowej. W 1948 r. został odznaczony przez polski rząd złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami, a rok później decyzją prezydenta Augusta Zaleskiego i premiera Tadeusza Brzeskiego wszedł w skład Rady Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej. Pośmiertnie został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta. Abp Sawa zmarł 21 maja 1951 r. w wieku zaledwie 53 lat w Londynie, gdzie został pochowany na cmentarzu Brompton.

Biskup płk Mateusz, imię świeckie Konstanty Siemaszko, urodził się 22 października 1894 w Babicach k. Biłgoraja. Po ukończeniu gimnazjum wstąpił do prawosławnego seminarium duchownego w Chełmie, a następnie studiował w Instytucie Historii i Filologii w Nieżynie (Ukraina). W latach 1916 - 1917 był artylerzystą w Armii Ochotniczej Denikina. W wojnie polsko-bolszewickiej walczył po stronie polskiej. Po zakończeniu działań wojennych w 1922roku, przyjął święcenia kapłańskie i objął parafię w Tarnogrodzie. Następnie, po śmierci żony został kapelanem wojskowym, służył w Krakowie i Lwowie. W listopadzie 1938 roku, złożył wieczyste śluby mnisze w Ławrze Poczajowskiej, przyjmując imię Mateusz. 29 listopada tego samego roku metropolita warszawski i całej Polski Dionizy w asyście biskupów poleskiego Aleksandra, wołyńskiego Aleksego i grodzieńskiego Sawy wyświęcił go na biskupa brasławskiego, wikariusza diecezji wileńsko-lidzkiej. Po wkroczeniu Armii Czerwonej do Polski ewakuował się na Litwę, później Łotwę, a następnie do Francji i Wielkiej Brytanii. Wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, pełniąc m.in funkcję zastępcy prawosławnego ordynariusza polowego, arcybiskupa Sawy (Sowietowa). Po wojnie biskup Mateusz zamieszkał w Londynie. 25 sierpnia 1947 r. został członkiem Rady Biskupiej przy arcybiskupie Sawie, a po jego śmierci został zwierzchnikiem Polskiego Kościoła Prawosławnego w Wielkiej Brytanii, będącego w jurysdykcji patriarchy Konstantynopola, z tytułem biskupa Aspendos. Biskup Mateusz zmarł 13 marca 1985 r. w Londynie, w wieku 91 lat. Pochowany został w jednej mogile z abpem Sawą na cmentarzu w Bromton.

— Marta Łuksza