Duch Święty

W swym działaniu pośród ludzi druga i trzecia Osoba Trójcy wzajemnie się uzupełniają. Zbawcze dzieło Chrystusa nie może być brane pod uwagę bez uświęcającego działania Duch Świętego. Jak powiedział św. Atanazy, Słowo wcieliło się, abyśmy mogli otrzymać Ducha - jeden z punktów widzenia to stwierdzenie, iż „celem” Wcielenia było zesłanie Ducha w dzień Pięćdziesiątnicy.
Kościół prawosławny kładzie wielki akcent na działanie Ducha Świętego. Jak już zauważyliśmy, jednym z powodów, które wywołały sprzeciw prawosławnych wobec Filioque była dostrzegana tu przez nich tendencja do podporządkowania czy też pomijania Ducha. Św. Serafim z Sarowa opisał cel chrześcijańskiego życia jako zdobywanie Ducha Świętego, a na początku rozmowy z Motowiłowem powiedział:

Modlitwa, post, czuwanie i wszystkie inne chrześcijańskie praktyki, bez względu na to jak dobre mogą być same w sobie, z pewnością nie stanowią celu naszego chrześcijańskiego życia, są jedynie nieodzownymi środkami do osiągnięcia tego celu. Prawdziwym bowiem celem chrześcijańskiego życia jest zdobywanie Świętego Ducha Bożego. Posty natomiast, czuwania, modlitwy, miłosierdzie i inne dobre uczynki spełniane w imię Chrystusa są jedynie środkami do zdobywania Świętego Ducha Bożego. Proszę zauważyć, że owoce Ducha Świętego zaskarbia nam jedynie dobro czynione w imię Chrystusa.

„Definicja ta – skomentował Włodzimierz Łosski – choć na pierwszy rzut oka może wydawać się przesadnie uproszczona, podsumowuje całą duchową tradycją Kościoła prawosławnego”. Jak powiedział Teodor, uczeń św. Pachomiusza: „Cóż może być wspanialszego od posiadania Ducha Świętego?”
W następnym rozdziale zwrócimy uwagę na miejsce Ducha Świętego w prawosławnej nauce o Kościele, a w kolejnych rozdziałach będzie mowa o Duchu Świętym w prawosławnym nabożeństwie. Duch Święty uroczyście przyzywany jest w każdym sakramentalnym działaniu Kościoła, a zwłaszcza w kulminacyjnym punkcie modlitwy eucharystycznej. W swych osobistych modlitwach na rozpoczęcie każdego dnia prawosławny chrześcijanin oddaje się pod opiekę Ducha wypowiadając takie oto słowa:

Królu Niebios, Pocieszycielu, Duchu Prawdy, który wszędzie jesteś i wszystko napełniasz, Skarbnico Dóbr i Dawco Życia, przyjdź i zamieszkaj w nas, i oczyść nas od wszelkiej zmazy i zbaw, o Dobry, dusze nasze.

[Niniejszy tekst (prezentowany tutaj bez przypisów) pochodzi książki biskupa Kallistosa Ware „Kościół prawosławny”, wydanej przez Bractwo Młodzieży Prawosławnej w Polsce, w grudniu 2002. Wszystkich zainteresowanych historią, nauczaniem i nabożeństwem Kościoła prawosławnego zachęcamy do lektury tej książki (dostępnej w sklepiku www.cerkiew.pl).]

— bp Kallistos (Ware), tłum. o. Włodzimierz Misijuk