Metropolita Hilarion: Pojednanie jest osiągalne dzięki szczerej wierze i pomocy Bożej

Prezentujemy wywiad jakiego portalowi Interfax-Religia udzielił przewodniczący Wydziału Kontaktów Zewnętrznych Patriarchatu Moskiewskiego metropolita wołokołamski Hilarion.

Jednym z głównych wydarzeń wizyty patriarchy Cyryla w Polsce będzie podpisanie, wspólnie z przewodniczącym Konferencji Episkopatu Polski abpem Józefem Michalikiem, dokumentu o pojednaniu narodów Rosjan i Polaków. Czy mógłby Ekscelencja powiedzieć coś więcej o tym dokumencie?

Jesteśmy przekonani o tym, iż relacje między Rosjanami i Polakami, które w historii niejednokrotnie były pod znakiem nienawiści, wojen i krzywd, mogą i powinny być ulepszone. To nie zapotrzebowanie politycznej koniunktury, lecz wyzwanie czasu. W warunkach, kiedy chrześcijańskie dziedzictwo Europy podlega rewizji, kiedy tradycyjne wartości są kwestionowane przez zwolenników poprawności politycznej i wojującego sekularyzmu, chrześcijanie są wezwani, by wspólnie bronić pojęć cnoty i sprawiedliwości. Kierując się tym podejściem rozpoczęliśmy braterski dialog z katolikami w Polsce, rezultatem którego powinno stać się podpisanie dokumentu o pojednaniu obu narodów. Proces przygotowania projektu zajął bardzo dużo czasu, ale osiągnięto już konsensus w wielu kwestiach.

W tekście dokumentu nie znajdziemy formuł politycznych. Jego treść opiera się na chrześcijańskiej nauce o grzechu i przebaczaniu, bez naśladowania której zbliżenie naszych narodów może stać się jedynie pustymi słowami. Zwrócimy się do mieszkańców Rosji i Polski, którzy rozumieją, iż droga poszukiwań sprawiedliwych i winowajców, pycha i wyniosłość są niezgodne z chrześcijańskim sumieniem. Wzywając Rosjan i Polaków do przyjaźni i braterskiej miłości wierzymy, iż pojednanie jest osiągalne dzięki szczerej wierze i pomocy Bożej, uświęcającej każdą dobrą inicjatywę.

Czy Kościoły obu państw mogą realnie przyczynić się do umocnienia stosunków Polaków i Rosjan?

Chrześcijaństwo na przestrzeni wielu wieków było dominującą religią w Rosji i Polsce i to ono w znaczącym stopniu określa system wartości i sposób życia w naszych krajach. Większość Rosjan duchowo prowadzona jest przez Rosyjski Kościół Prawosławny, a znaczna część Polaków – przez Kościół rzymskokatolicki. Okoliczności te wymagają od naszych Kościołów zaangażowania w życie publiczne. Przecież ludzie widzą w Kościele autorytet i chcą poznać jego poglądy odnośnie szerokiego zakresu problemów.

Wiele etapów historii Rosji i Polski jest wspólnych. Wywodzimy się z jednej słowiańskiej rodziny, mieszkamy w sąsiedztwie, wyznajemy wiarę chrześcijańską. Nasze relacje nie zawsze cechowały się rozwojem, były w nich również tragiczne i dramatyczne momenty. Niestety właśnie te ostatnie epizody zdominowały naszą historyczną pamięć, stając się obiektem zwiększonej uwagi niektórych sił społecznych i dziennikarzy. Jestem przekonany o omylności tejże tendencji. Powinniśmy, jako rodacy i chrześcijanie, z otwartym sercem wyjść sobie naprzeciw na spotkanie.

Właśnie takiej postawie mogą sprzyjać wspólnoty religijne. Kościół nie podlega koniunkturze, nie jest wyrazicielem interesów żadnej politycznej grupy. Jest niezmienny w swoim powołaniu – nieustannego głoszenia prawd ewangelicznych przekazanych przez Jezusa Chrystusa. Ideały zawarte w Piśmie Świętym są bliskie każdemu człowiekowi dobrej woli, bez względu na to czy jest wierzący czy nie. To pokój, miłość, przebaczenie. Kościół, wykorzystując swoje zasoby i możliwość – misję pasterską i służbę społeczną, przyczynia się do tego, by wymienione kategorie określały relacje między ludźmi i narodami.

Patriarchat Moskiewski i Kościół rzymskokatolicki w Polsce już wykonały konkretne kroki ku temu, by pomóc polepszeniu relacji rosyjsko-polskich. Przede wszystkim mam tu na myśli wspomniane orędzie do narodów przygotowane przez nasze Kościoły. Ten dokument wyraża nasze wspólne chrześcijańskie podejście do stosunków polsko-rosyjskich.

Polska to jeden z głównych bastionów katolicyzmu w Europie. Czy można rozpatrywać wizytę patriarchy w tym kraju jako sygnał dla Watykanu, w tym kontekście omówienia perspektyw spotkania papieża rzymskiego oraz patriarchy moskiewskiego i całej Rusi?

Patriarcha odwiedza Polskę, przede wszystkim na zaproszenie metropolity Sawy, zwierzchnika Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, dokonując tym samym bratniej wizyty w innym lokalnym kościele prawosławnym.

Tym nie mniej ważną okolicznością w tym przypadku jest fakt, iż większość Polska to w większości katolicki kraj – większość jego mieszkańców należy do Kościoła rzymskokatolickiego. Ów aspekt nadaje patriarszej wizycie szczególny charakter, tym bardziej, iż jest to pierwszy w historii przyjazd na terytorium Polski zwierzchnika Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. I jak wiadomo, patriarcha spotka się z prezydium Konferencji Episkopatu Polski na czele z jego przewodniczącym – arcybiskupem Józefem Michalikiem, podpisze wspólne orędzie do obu narodów.

Można powiedzieć, że wizyta patriarchy w Polsce ma na celu wspomagać rozwój dialogu z Kościołem rzymskokatolickim w tym kraju i pojednanie obu narodów, których w przyszłości dzieliło wiele ciężkich okresów wzajemnej wrogości i niezrozumienia.

Jak Ekscelencja ocenia kroki Polski w obronie chrześcijańskich korzeni Europy?

Dobrze wiemy, iż członkostwo w Unii Europejskiej wiąże się niekiedy z naciskami politycznymi ze strony władz danej organizacji. Często za hasłami wolności, równości i niedyskryminacji europejski instytuty próbują promować zachowania sprzeczne z chrześcijańskim rozumieniem moralności. Najbardziej poglądowym przykładem może być kwestia legalizacji małżeństw mniejszości seksualnych. Wiele państw UE zrównuje tradycyjną rodzinę ze sprzecznym z ludzką naturą współżyciem przedstawicieli tej samej płci. Z pomocą europejskich wpływów tzw. antydyskryminacyjne ustawodawstwo zostało wprowadzone w Mołdawii. Mamy nadzieję, że Polska będzie w stanie bronić swoich tradycyjnych wartości w ramach Unii Europejskiej. Obawy Polski są zrozumiałe wielu prawosławnym wiernym w Rosji, którzy gotowi są współpracować z polskimi konserwatywnymi organizacjami już teraz.

Czy Ekscelencja mógłby powiedzieć o współpracy Moskiewskiego Patriarchatu z Kościołami Prawosławnym i rzymskokatolickim w Polsce?

Kontakty między Patriarchatem Moskiewskim i przedstawicielami rzymskokatolickiego Kościoła mają długą historię. Wśród polskich biskupów jest wielu szczerych przyjaciół RKP, jak np. były prymas Polski kardynał Józef Glemp, który wielokrotnie odwiedzał Rosję, gdzie spotykał się z patriarchami Aleksym II i Cyrylem. Niewątpliwie wielkim impulsem do dalszego rozwoju relacji między kościołami będzie wizyta patr. Cyryla w Polsce. Kościół rzymskokatolicki w Polsce broni tradycyjnych chrześcijańskich wartości w swoim kraju i w Europie w całości. Wystarczy wspomnieć, iż dzięki staraniom hierarchów tegoż Kościoła w 1993 r. zostały drogą prawną wprowadzone ograniczenia aborcji. Polska stanowi w ten sposób unikalny przykład europejskiego państwa, w którym polityka kontroli przyrostu naturalnego ewoluowała w stronę zaostrzenia, a nie liberalizacji, jak w innych krajach UE.

Poglądy Kościołów Prawosławnego i rzymskokatolickiego na aktualne problemy współczesności, jak np. moralność, etyka socjalna, bioetyka, etyka badań naukowych, są bardzo zbliżone, co daje możliwość rozwijania współpracy i wspólnego świadczenia o chrześcijańskiej tradycji w Europie. Powiedziałbym, że współczesna sytuacja, w której, wskutek sekularyzacji, znalazły się europejskie kraje, przemienia tę możliwość w pilną potrzebę.

RKP i PAKP utrzymują bliskie braterskie kontakty. Posiadamy wspólną historię, wspólne obyczaje, wspólne poglądy. W większości parafii PAKP nabożeństwa odprawiane są w języku cerkiewnosłowiańskim, tak jak u nas.

Zwierzchnik PAKP metropolita warszawski i całej Polski Sawa wiele razy odwiedzał rosyjski Kościół. W szczególności uczestniczył w uroczystościach intronizacyjnych patriarchy Cyryla 1 lutego 2009 roku. Metropolita Sawa wziął udział w spotkaniu zwierzchników i przedstawicieli lokalnych kościołów w listopadzie ub. roku w Moskwie.

Delegacje rosyjskiego i polskiego Kościoła wspólnie pracują na wielu spotkaniach, ustalają wspólne stanowiska do dialogu teologicznego z przedstawicielami innych wyznań, m.in. Kościoła rzymskokatolickiego.

Hierarchowie PAKP nierzadko odwiedzali Moskiewski Patriarchat. W międzynarodowych konferencjach teologicznych organizowanych przez Synodalną komisję biblijno-teologiczną wielokrotnie uczestniczył arcybiskup wrocławski i szczeciński Jeremiasz. Arcybiskup lubelski i chełmski Abel często odwiedza Rosję i Ukrainę. Hierarcha przyjeżdża m.in. do Monasteru Blachernskiego, gdzie znajdują się relikwie św. mniszki Paraskiewy (Matieszinoj), która młodość spędziła na terytorium obecnej Polski. Cząstki relikwii świętych, których ziemska droga była związana z Polską, m.in. św. Paraskiewy, wielokrotnie, dzięki staraniom arcybiskupa Abla były przekazywane w darze wiernym do prawosławnych świątyń Polski. To także dowód naszej bliskich relacji.

Wymiana studentów między szkołami teologicznymi Polski i Rosji ma bardzo długą tradycję. Niektórzy polscy hierarchowie studiowali w Moskiewskiej i Leningradzkiej Akademii (Leningrad – obecnie Petersburg – przyp. tłum.). W RKP również znajdują się biskupi i duchowni, którzy studia odbyli w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie.

Część wykładów w Prawosławnym Seminarium Duchownym w Warszawie jest prowadzonych w języku rosyjskim, co stwarza możliwość bliskich kontaktów ze studentami i teologami RKP. W 2008 r. Rosję odwiedziła grupa dwudziestu młodych polskich teologów, a w maju 2011 r. podczas mojej wizyty w Polsce miałem okazję odwiedzić PSD i spotkać się z jego studentami.

W PAKP bardzo dobrze działa praca z młodzieżą. Istnieje Bractwo Młodzieży Prawosławnej, którego ważnym zadaniem jest organizacja pielgrzymek. Członkowie bractwa tradycyjnie uczestniczą w pielgrzymkach do świętych miejsc rosyjskiego Kościoła, rokrocznie organizowanych w ramach międzynarodowego zjazdu „Wspólnota Młodzieży Prawosławnej”

Cerkwie i klasztory Polski co roku są odwiedzane przez pielgrzymów z różnych stron Patriarchatu Moskiewskiego. Niedawno, w grudniu 2011 r. odbyła się pielgrzymka do Polski arcybiskupa Niżnego Nowogrodu i Arzamasu Jerzego, któremu towarzyszyło sto osób.

Współpraca naszych kościołów obejmuje wiele aspektów życia kościelnego. Nie jest możliwe, by w czasie krótkiego wywiadu opowiedzieć o wszystkich jej przejawach.

Tłumaczenie: Paweł Karczewski za: www.mospat.ru

— Paweł Karczewski