Prawo kanoniczne

Oprócz sformułowań dogmatycznych, Sobory Powszechne ustanawiały również kanony, które dotyczyły zagadnień organizacji i dyscypliny Kościoła. Kanony ustalane były również przez sobory lokalne i poszczególnych biskupów. Teodor Balsamon, Zonaras i inni bizantyńscy pisarze stworzyli zbiory kanonów opatrzone komentarzem i objaśnieniami. Wzorcowy współczesny grecki komentarz opublikowany w 1800 r. pod tytułem „Ster” (gr. Pedalion, cs. Kormczaja Kniga,), jest dziełem niezmordowanego świętego Nikodema ze Świętej Góry.
Prawo kanoniczne Kościoła prawosławnego jest bardzo mało znane na Zachodzie, przez co zachodni autorzy błądzą niekiedy, posądzając prawosławie o zupełny brak jakichkolwiek przepisów zewnętrznego uporządkowania życia Kościoła. Okazuje się, że jest ono podporządkowane wielu regułom, często bardzo ścisłym i rygorystycznym. Trzeba jednak przyznać, że wielu z tych kanonów trudno dzisiaj przestrzegać, w niektórych przypadkach nie ma nawet możliwości ich zastosowania, przez co ulegają zapomnieniu. Jeśli dojdzie w końcu do zwołania nowego Soboru Powszechnego Kościoła, jednym z głównych jego zadań może być również rewizja i objaśnienie prawa kanonicznego.
Dogmatyczne sformułowania soborów posiadają prawdziwą i niezmienną ważność, której kanony jako takie nie mogą sobie rościć, bowiem określenia dogmatyczne dotyczą prawd wiecznych, kanony zaś zajmują się ziemskim życiem Kościoła, którego warunki ulegają ciągłym zmianom, a poszczególne sytuacje są nieskończenie zróżnicowane. Niemniej jednak pomiędzy kanonami a dogmatami Kościoła istnieje istotny związek – prawo kanoniczne jest po prostu próbą zastosowania dogmatu w określonej sytuacji codziennego życia każdego chrześcijanina. Tak więc pośrednio kanony również stanowią część Świętej Tradycji.

[Niniejszy tekst pochodzi książki biskupa Kallistosa Ware „Kościół prawosławny”, wydanej przez Bractwo Młodzieży Prawosławnej w Polsce, w grudniu 2002. Wszystkich zainteresowanych historią, nauczaniem i nabożeństwem Kościoła prawosławnego zachęcamy do lektury tej książki (dostępnej w sklepiku www.cerkiew.pl).]

— bp Kallistos (Ware), tłum. o. Włodzimierz Misijuk