Stiepan Diegtiarew

Stiepan Ankiniewicz Diegtiarew urodził się w 1766 roku w rodzinie chłopskiej w osadzie Borisowka – dobra dziedzicznego Szeremietiewych, skąd tradycyjnie brała się główna część młodych chórzystów petersburskich i moskiewskich chórów należących do Szeremietiewów. W jednym z rozporządzeń grafa (jeszcze z 1738 roku) czytamy: Z tamecznych miejsc wyszukać trzech mężczyzn chłopców, którzy mogli by śpiewać dyskantem pięknymi głosami, dwóch kobziarzy a jednego skrzypka. Wiedząc z doświadczenia, iż chłopi zawsze będą unikać oddania swoich dzieci na wielkopańskie rozrywki, graf poleca: czynić im nadzieję, iż będą one u nas przebywać we wszelkiej miłości i wynagradzaniu, ażeby ochotniej iść chciały.

Akurat w czasie urodzin Diegtiarewa chór Szeremietiewa znacząco się powiększył i udoskonalił. Na potrzeby chóru została utworzona – jedna z pierwszych w Rosji – szkoła śpiewu, która wyszukiwała piękne dziecięce głosy i dawała młodym chórzystom podstawowe wykształcenie muzyczne i wprawę w śpiewie. Wypełniając jeden z takich „nakazów”, kierownictwo szkoły wybrało siedmioletniego Diegtiarewa, który w przyszłości stanął na czele chóru Szeremietiewa i uczynił go wzorem śpiewu końca XVIII wieku, by potem zostać jednym z największych kompozytorów swoich czasów, autorem pierwszego rosyjskiego oratorium na ludowy temat „Minin i Pożarskij”, a także dziesiątek koncertów, będących dziś klasyką.

W szkole przy teatrze domowym podmoskiewskiego dworku Kuskowa Diegtiarew wykazywał się nadzwyczajnymi zdolnościami. Rodzina Szeremietiewów dała mu najlepsze w tamtych czasach muzyczne wykształcenie. Jego nauczycielami byli najznakomitsi muzycy pracujący wówczas w Rosji – G. Sarti i V. Manfredini. Zdaniem niektórych biografów, Diegtiarew został wysłany przez Szeremietiewa nawet do Włoch.

Po zakończeniu nauki, Diegtiarewa mianowano „nauczycielem koncertów” z faktycznym sprawowaniem obowiązków chórmistrza, kierownika muzycznego chóru i teatru, muzycznego redaktora i kompozytora. Na początku lat 90 XVIII w. chór Szeremietiewa składał się z około 40 osób, których starannym doborem zajmował się sam Diegtiarew. To był czas rozkwitu chóru, który stał się rywalem nadwornej kapeli, kierowanej wówczas przez samego Bortnianskiego. Blisko sto lat później, analizując twórczość Diegtiarewa, S. W. Smolenski pisał: zdumiewająca jest w nim (tzn. w chórze Szeremietiewa) widoczność tak wspaniałych głosów, dla których pisał Diegtiarew, wybitna i odmienna technika, do której Diegtiarew przywykł i której wymagał od wykonawców swoich dzieł. Oprócz uczestnictwa w nabożeństwach i występów w operowych spektaklach, chór prowadził aktywną działalność koncertową.

Pod koniec lat 90 XVIII w. syn założyciela chóru, Piotra Borysowicza Szeremietiewa – Mikołaj, zajmujący się armią, zaczął mieć coraz chłodniejszy stosunek do teatru i chóru. Połowa chórzystów została lokajami, chłopami pańszczyźnianymi lub została odesłana, skąd przybyła, a koncertów praktycznie zaprzestano. Po jego śmierci (1809 r.) rada opiekująca się młodym grafem Dymitrem, już całkiem ograniczyła chór, bo do 9 osób i używała jedynie do służb w przydomowej cerkwi. Diegtiarew okazał się niepotrzebny... Wyznaczono mu skromną pensję, opuszczono obowiązek pańszczyzny i wydano paszport z prawem samodzielnego dbania o utrzymanie rodziny. Dla chorego na gruźlicę Diegtiarewa zaczęły się lata walki o byt i zadziwiająco owocnej pracy, która zakończyła się ogromnym sukcesem, ogólnym uznaniem i... nędzą. Zmarł 23 kwietnia 1813 roku. Żona z trójką dzieci przez parę lat żyła z jałmużny. Chór Szeremietiewa chylił się ku upadkowi. Dopiero po 20 latach dawną świetność przywrócił mu G. Łomakin, który przyszedł na świat w rok po śmierci Diegtiarewa w tej samej wsi Borisowka.

— Rafał Kucharczyk