Boże Narodzenie w Belgradzie

Obchody święta Bożego Narodzenia w całej Serbii rozpoczęły się późno popołudniowym/wieczornym nabożeństwem wielkiego powieczerza, po którym przed cerkwiami odbył się obrzęd poświęcenia i palenia badnjaka – gałązek dębu – mający swoje korzenie w pogaństwie, obecnie jest sprawowany na pamiątkę betlejemskich pasterzy i gorliwość naszej wiary; nazwa wywodzi się od serbskiej nazwy wigilii Bożego Narodzenia – Badnji Dan; z kolei „badnji” oznacza „czuwający”. Część badnjaka zostawia się jako ozdobę Bożonarodzeniową w cerkwiach i domach.

Patriarcha Serbii Ireneusz przewodniczył temu obrzędowi przed największa cerkwią na świecie – św. Sawy na Vračarze w Belgradzie. W tym miejscu można obejrzeć krótkie nagranie video.
Po tym serbskie rodziny w kraju tradycyjnie zgromadziły się na uroczystej, choć skromnej wigilijnej wieczerzy – ostatnim posiłku czterdziestodniowego postu przygotowującego do Bożego Narodzenia (serb. Božić).

W większości serbskich świątyń o północy rozległo się bicie dzwonów zwiastujących początek Boskiej Liturgii – Jutrznia sprawowana jest tuż przed tym. Północnej Liturgii w cerkwi św. Sawy przewodniczył w tym roku biskup toplički Arseniusz w asyście licznie zebranego duchowieństwa. Świątynia wypełniła się po brzegi – a warto zaznaczyć, iż może ona pomieścić niemalże 11 tysięcy osób; wielu wiernych stało również na placu przed cerkwią – tu też urządzono tradycyjny pokaz fajerwerków tuż przed północą, zastępujący obyczaj strzelania z broni w powietrze.

Znakomita większość osób przystąpiła do sakramentu Świętej Eucharystii, będącego centralnym momentem świętowania Bożego Narodzenia. Tuż przed tym, w trakcie Komunii kleru, zwyczajowo zostało odczytane Bożonarodzeniowe orędzie Świętego Synodu serbskiej Cerkwi, w którym biskupi skupili się na godności osoby ludzkiej:

Boże Narodzenie to dzień, w którym Bóg stał się człowiekiem, by ludzie mogli stać się przez Łaskę bogami; Boże Narodzenie to dzień odkrycia wiecznej prawdy o Bogu, człowieku i świecie; Boże Narodzenie to dzień, w którym Niebo i Ziemia się zjednoczyły, w którym światu zajaśniała wieczna światłość Bogopoznania; Boże Narodzenie to dzień, w którym ludzie pojednali się z Bogiem i poznali, że są synami Bożymi – że wszyscy ludzie są braćmi, wiecznymi, wezwani do wzajemnej miłości, pojednania i przebaczania.

Na Boże Narodzenie objawiają się nam i zostają nam podarowane trzy podstawowe świętości ludzkiego, jak i ogólnego istnienia: świętość ojca i ojcostwa, świętość matki i macierzyństwa, świętość dziecka i dzieciństwa. Dlatego też [serbska] Cerkiew, przygotowując się do Narodzin Chrystusa, przed Bożym Narodzeniem obchodzi: Detince [„dzieci”’ trzecia niedziela przed świętem, przyp. tłum.], Materice [„matki”; przedostatnia niedziela przed świętem, tj. Praojców, przyp. tłum.] i Oce [„ojcowie”; ostatnia niedziela przed świętem, tj. Ojców, przyp. tłum.]. Tak więc, w Chrystusie jako Małym Dziecięciu, Bogomłodzieńcu, Odwiecznym Bogu – jak Mu śpiewamy na Boże Narodzenie – każde poczęcie w łonie matki i każde narodziny zyskują wieczny wymiar; każde nowonarodzone dziecko staje się świętością. Tak też również macierzyństwo staje się świętością, dzięki uświęconemu Bogomacierzyństwu Przenajświętszej Bogurodzicy, ponieważ łono matki już więcej nie zradza dzieci na śmierć i dla przemijającego: każde narodziny nowego dziecka po Chrystusowym narodzeniu stają się narodzinami dla wieczności. Zatem i ziemskie ojcostwo stało się świętością, gdyż jego korzenie sięgają niebiańskiego ojcostwa Boga Ojca – Chrystusowego, i naszego wiecznego Rodziciela. (…)

Ludzkie istnienie z natury i przez powołanie jest stworzone do miłości. A tak jak ludzki organizm potrzebuje zdrowie żywności, to człowiek, tracąc prawą miłość i zdrową żywność, zamienia je na zaledwie substytuty miłości i jedzenia. (…)

Nasze świętowanie Bożego Narodzenia, jako celebrowanie Bożej miłości prawdziwej miłości ludzkiej, jak i świętości narodzin dla wiecznego żywota, dzieje się w czasach dobrego, jak i złego wykorzystywania Bożego dawania i darów. (…) Odrzucanie starych chrześcijańskich i ogólnoludzkich moralnych podstaw prowadzi do nieporządku naszej natury i życia. (…)

Patriarcha Ireneusz świąteczną Boską Liturgię sprawował w poranek 7 stycznia (tj. wg juliańskiego kalendarza 25 grudnia) w soborze Archanioła Michała w Belgradzie. W Eucharystii tej w pełni uczestniczyli m. in. prezydent Serbii Tomislav Nikolić oraz książę Aleksander Karađorđević. Obydwie te Liturgie były transmitowane na żywo przez serbską telewizję państwową. W tym miejscu można obejrzeć fragment tej drugiej.

W południe na Trgu Republike – centralnym placu w Belgradzie – odbyło się tradycyjne łamanie česnicy – chleba-ciasta wypiekanego na Boże Narodzenie, które jest niejako odpowiednikiem slavskiego kolača wypiekanego na Slavę (święto patrona rodziny, cerkwi itp.). Na obydwu są ozdoby w postaci krzyża, napisu NIKA etc., jednakże česnica jest cieńsza, a ponadto wkłada się w nią monetę; uznaje się, że ten, komu trafi się kawałek z nią, będzie miał w najbliższym roku szczęście. Česnicę przygotowuje się we wszystkich rodzinach, lecz istnieje obyczaj jej łamania właśnie także publicznie. Tę ogólnobelgradzką przygotował Związek Piekarzy Serbii; ważyła 50 kilogramów, cztery godziny ją przygotowywano, a piekła się dwie godziny; do tej włożono trzy monety. Po poświęceniu ciasta przez kapłana każdy z obecnych wziął kawałek; wszystkie trzy monety trafiły się dzieciom. Tutaj można obejrzeć krótki reportaż.

Kolęda Oj badnjače śpiewana m. in. przy paleniu badnjaka

Na podstawie: spc.rs oraz rts.rs

— Dominika Kovačević