Kazańska Ikona Bogurodzicy z Watykanu trafi do Rosji.

Decyzją papieża Jana Pawła II Kazańska Ikona Bogurodzicy w dniu 28 sierpnia br. ma zostać przekazana do Rosji.

Znalazła się ona w posiadaniu biskupa Rzymu w roku 1993 po tym, jak za kwotę 3 milionów dolarów została zakupiona przez amerykańskiego kolekcjonera – Johna Hafferta, a następnie przekazana do Watykanu. Od tamtej pory przechowywana była w części prywatnej papieskiej rezydencji.

Kazańska ikona należy do ikon Bogurodzicy darzonych największą czcią wiernych. Szczególnie wielkim kultem otaczają ją Rosjanie. Cudowne objawienie tej ikony dla mieszkańców Kazania miało miejsce w dniu 8 lipca 1579 r., kiedy po ogromnym pożarze dziewięcioletniej córce pewnego kupca imieniem Matrona ukazała się we śnie Matka Boża i wskazała miejsce pod domem, gdzie ukryta była ikona. Odnaleziona ikona była bardzo piękna i posiadała niezwykłą moc, lśniła świeżością kolorów. Umieszczono ją w Kazańskim Monasterze Matki Bożej, a sporządzoną kopię odesłano carowi Iwanowi Groźnemu do Moskwy.

W XVII w. w okresie najazdów na Rosję dzięki modlitwom przed tą ikoną wielokrotnie okazywana była pomoc, szczególnie żołnierzom broniącym ojczyzny. W 1633 r. ikonę umieszczono w moskiewskim Soborze Kazańskim. W 1721 r. z polecenia cara Piotra I ikonę tą lub jej kopię przeniesiono do Petersburga, gdzie zajęła poczesne miejsc w zbudowanym w 1811 r. Soborze Kazańskim. Nieznane są okoliczności zaginięcia ikony. Być może – jak wiele dzieł sztuki i przedmiotów kultu – została sprzedana po rewolucji przez bolszewików na zachód, a być może ukradziono ją i przemycono.

W roku 2003 r. po raz pierwszy pojawiła się ze strony Watykanu propozycja zwrotu ikony do Rosji. Działo się to jednak w okresie, kiedy stosunki pomiędzy Rosyjskim Kościołem Prawosławnym a Kościołem rzymskokatolickim znajdowały się w szczególnym impasie. Niełatwe do tamtego czasu relacje pogorszyła decyzja papieża z początków roku 2002, kiedy to podniesiono do rangi diecezji cztery administratury apostolskie w Rosji, a funkcję „administratora apostolskiego” zamieniono na urząd „metropolity Moskwy” – sprawowany dotąd przez arcybiskupa Tadeusza Kondrusiewicza.

Jednocześnie pojawiły się opinie, wypowiadane przez historyków sztuki, że przechowywana w apartamentach papieża ikona, jest XVIIIto wieczną kopią, napisaną przez prowincjonalnego ikonopisarza na wzór z końca XVIIgo początku XVIIIgo w., nie zaś wywiezionym z Rosji oryginałem.

Watykańskie biuro prasowe od początku informowało, że pragnieniem papieża jest osobiste przekazanie Ikony Patriarsze Moskiewskiemu. Kiedy okazało się , że spotkanie takie jest niemożliwe – powstała propozycja, aby w sierpniu 2003 r., w drodze do Mongolii Jan Paweł II zatrzymał się na krótko w Kazaniu, na obszarze Federacji Rosyjskiej, i wtedy przekazał ikonę. Również ona spotkała się ze sprzeciwem Patriarchatu Moskiewskiego. Na świecie określano ją wówczas jako próbę wpuszczenia papieża na teren Rosji „bocznymi drzwiami”. Pisano również, że ponieważ okazało się to niewykonalne, zrezygnowano z całej podróży do Mongolii.

Zastępca Przewodniczącego Wydziału Zewnętrznych Kontaktów Kościelnych Patriarchatu Moskiewskiego ks. prot. Wsiewołod Czaplin po informacji z Watykanu o decyzji przekazania ikony do Rosji negatywnie ocenił szansę spotkania patriarchy Aleksego II z papieżem Janem Pawłem II przytaczając słowa patriarchy, który powiedział, że „ciągle istnieją tarcia między dwoma Kościołami”, które uniemożliwiają takie spotkanie.

Z tego powodu, w dniu 28 sierpnia br. w Święto Zaśnięcia Bogurodzicy wg. starego stylu, delegacja watykańska na czele z jednym z kardynałów upoważnionych przez papieża przekaże ikonę Kazańską Matki Bożej Rosyjskiemu Kościołowi Prawosławnemu w Kazaniu, w miejscu tradycyjnego przebywania ikony.

Na zdjęciu: współczesna kopia Kazańskiej Ikony Bogurodzicy.

— Szymon Krzyszczuk