Niech świątynie połączą narody

Na Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki w Kijowie trwa wystawa: „Świątynie łączące narody”. Polska Fundacja Nike na 80 kolorowych planszach pokazała zdjęcia kościołów, cerkwi, synagog, meczetów, molenn, zborów protestanckich wielokulturowej Polski.

Mozaika narodowa, wyznaniowa, językowa to obraz Polski nie tak odległy, to jedynie 70 lat wstecz. Wówczas 35% mieszkańców II Rzeczpospolitej mówiło innym językiem niż polski, modliło się w cerkwiach, meczetach, synagogach. Ale ludzie ci nie pojawili się nagle na terytorium Rzeczpospolitej. Byli tam od zawsze, zakładali rodziny, pracowali, budowali swoje świątynie, szkoły, mieli własne tradycje i obyczaje. Wystawa pokazuje źródła kultury polskiej, tożsamości mieszkańców dzisiejszej Polski, która wbrew powszechnemu przekonaniu, nie jest jedynie Polską katolików. Obok wizytówek polskiego budownictwa sakralnego, czyli klasztoru paulinów na Jasnej Górze z ikoną Matki Boskiej Częstochowskiej, Katedry św. Trójcy w Gdańsku Oliwie, czy Katedry na Wawelu św.św. Stanisława i Wacława na wystawie znajdziemy zdjęcia kompleksu klasztornego w Jabłecznej, prawosławnych cerkwi gotyckich z XVI wieku, molenn staroobrzędowców z okolicy Suwałk, bóżnicy z Łęcznej i meczetu z Kruszynian.

Wystawa ukazuje bogatą przeszłość religijną, ale też ciekawe zróżnicowanie dzisiejszego pejzażu kulturowego, szczególnie wschodu Polski.

Cerkwie prawosławne Na wystawie organizatorzy zaprezentowali zdjęcia ze świętej góry Grabarki - las krzyży pątniczych. Cerkiew w Michałowie, która powstała w 1908 roku, drewniana na kamiennym fundamencie, z trzema krużgankami, które nadają świątyni kształt krzyża. Posiada jedną dużą kopułę i cztery mniejsze kopułki i jest zabytkiem. Fotografie innych świątyń prawosławnych wybudowanych na początku ubiegłego stulecia, w Puchłach i Nowej Woli.

Doskonałym przykładem mieszania się kultur są cerkwie prawosławne z XVI stulecia, wybudowane w stylu gotyckim. Najsłynniejsza z nich to cerkiew Zwiastowania Najświętszej Marii Panny w Supraślu - jeden z elementów kompleksu klasztornego, powstałego w końcu XV wieku. Cerkiew była niszczona wiele razy, ale najdotkliwiej w 1944 roku przez faszystów. Mimo to zachowały się unikatowe elementy obronne i freski wewnątrzświątynne stworzone przez serbskiego mistrza- "Serbin Nektarij Malar". Drugi taki obiekt, gdzie zachowały się elementy sklepienia krzyżowego znajduje się w Kodniu. Chram powstał w XVI wieku, ufundował go Paweł Sapieha. Zachowała się tam płyta nagrobkowa hetmana Iwana Sapiehy, który zmarł w 1520 roku. Cerkiew należy dziś do Kościoła rzymskokatolickiego i istnieje pod niezmienionym wezwaniem- św. Ducha. Dwie cerkwie z dzisiejszej Białorusi należą również do tej unikalnej pod względem architektonicznym grupy. Synkowicze - cerkiew św. Michała Archanioła, ma ściany grubości 1,5 m, narożne wieżyczki z otworami strzelniczymi. Ściany boczne podparte szkarpami. Trzynawowe halowe wnętrze przedzielone ośmiobocznymi filarami, podpierającymi krzyżowe żebrowane sklepienie. Od strony wschodniej trzy absydy. I podobna w Możejkowie.

Kaplica św. Trójcy na Zamku Lubelskim Spotkały się tutaj dwa style: zachodni - zewnętrzna część kaplicy pozostaje w stylu gotyckim, i wschodni - bizantyński. Sama kaplica powstała w XIV wieku, ale polichromię w stylu rusko - bizantyńskim stworzył zespół malarzy ruskich pod kierownictwem mistrza Andrzeja. Malowidła ukończono w 1418 roku, co zostało utrwalone cyrylicą na tablicy fundacyjnej w łuku tęczowym kościoła. Poza scenami religijnymi, zachowującymi porządek kanoniczny i zdobiącymi wnętrze kościoła, znajdują się tu dwa portrety Władysława Jagiełły, który był fundatorem kaplicy.

Molenny staroobrzędowców Wodziłki, Pogorzelec, Gabowe Grądy, Suwałki, Sejny, Augustów - tu znajdziemy miejsca modlitwy starowierców. Są to zazwyczaj skromne świątynie podobne do cerkwi prawosławnych budowane na wschód. Do molenny wchodzi się przez przedsionek, który zazwyczaj znajduje się pod ośmioboczną dzwonnicą zwieńczoną ośmioramiennym krzyżem. We wnętrzu znajduje się ikonostas. W odróżnieniu jednak od cerkwi nie ma za nim ołtarza, a umieszczone na nim ikony nie są wbudowane i przymocowane do bramy, lecz stoją na specjalnych półkach. W molennie przed ikonostasem wyróżnione jest miejsce dla nastawnika i pomagających mu lektorów zwane kliros lub swiataja swiatych. Jest to podwyższenie z krzyżem, ikonami i kilkoma pulpitami oddzielone przegrodą od miejsca dla wiernych, z którego odczytywane są teksty religijne i prowadzone jest nabożeństwo. Wieś Wodziłki założyli sami staroobrzędowcy w 1778 roku uciekając przed prześladowaniami w Rosji. Największy staroobrzędowcy dom modlitwy znajduje się w Suwałkach i powstał na początku XX wieku.

Meczety na Białostocczyźnie W Kruszynianach i Bohonikach, pochodzą z początku XX wieku, są drewniane. Ich proste wnętrza urządzone są zgodnie z zasadami islamu. Mihrab - wnęka w ścianie wschodniej- wskazuje kierunek na Mekkę. Mimbar - podwyższenie dla imama, kapłana celebrującego modlitwy. Na ścianach wiszą muhiry - wersety z Koranu, a na podłodze orientalne kobierce- jak czytamy na jednej z plansz poświęconej świątyniom „polskich” Tatarów.

Synagogi zburzone i istniejące Wielka Synagoga na Tłomackiem powstała u schyłku XIX wieku, zburzona przez Niemców 16 maja 1943 roku- jako ostatni akord unicestwienia getta warszawskiego. Imię, które w tym przybytku zagościło, imię Wszechmocnego, niechaj sprawia, aby zamieszkały wśród nas miłość, braterstwo, spokój i zgoda taki napis w języku hebrajskim znajdował się na fasadzie wielkiego klasycystycznego portyku u wejścia. Największa i najwspanialsza synagoga Warszawy została wybudowana na planie zbliżonym do krzyża łacińskiego, w stylu klasycystycznym, z elementami renesansowymi. Była to nie tylko wizytówka Żydów, ale całej Warszawy.

Mniej okazała, ale istniejąca do dziś- jest bóżnica we Włodawie z 1774 roku. Jest to budowla barokowa z fasadą na wzór polskiej architektury pałacowej. Parterowe babińce osłonięte attyką otaczają salę męską, przykrytą dziewięciopolowym sklepieniem kolebkowo- żebrowym. Jeszcze starszą bóżnicą, również na Lubelszczyźnie jest synagoga w Łęcznej z połowy XVII wieku.

Kijów to drugie miasto, gdzie zawitała wystawa pt. „Świątynie łączące narody”. Pierwszy był Lwów, ostatnim będzie Odessa, gdzie wystawa będzie można oglądać od 10 listopada.

Plansze można obejrzeć na: http://tnij.org/dr49 Organizator wystawy Fundacja Nike: http://fundacjanike.pl

— Anna Jawdosiuk