Patriarcha Ekumeniczny powrócił z podróży do Watykanu

Tradycyjnie w święto Apostołów Piotra i Pawła (wg nowego kalendarza 29 czerwca) przedstawiciele Patriarchatu Ekumenicznego odwiedzają zwierzchnika Kościoła rzymskokatolickiego w Rzymie.

Podobną wizytą corocznie w święto Apostoła Andrzeja (wg nowego kalendarza 30 listopada) składają w siedzibie Patriarchatu Ekumenicznego przedstawiciele Kościoła rzymskokatolickiego. W tym roku wizytę taką złożył Patriarcha Ekumeniczny Bartłomiej I. Zbiegła się ona z 40tą rocznicą historycznego spotkania, jakie biskup Rzymu – zwierzchnik Kościoła rzymskokatolickiego – papież Paweł VI i ówczesny Patriarcha Ekumeniczny Atenagoras I - odbyli w Jerozolimie w styczniu 1964 roku.

Patriarsze Bartłomiejowi I towarzyszyli członkowie Świętego Synodu Patriarchatu Ekumenicznego oraz grupa wiernych z prawosławnej Archidiecezji Greckiej ze Stanów Zjednoczonych oraz wykładowcy i słuchacze prawosławnego Instytutu Studiów Wyższych Teologii Prawosławnej w Chambésy na czele z biskupem Makariosem. Patriarcha obok papieża wygłosił homilię podczas mszy celebrowanej na Placu Świętego Piotra, a także spotkał się z nim na prywatnej audiencji. Zaprosił go również do odwiedzenia swojej siedziby, która znajduje się w dzielnicy Istambułu – Fener.

Obydwaj hierarchowie przyjęli również wspólną deklarację w której wyrazili nadzieję na zacieśnienie współpracy katolicko-prawosławnej w kontekście integracji europejskiej oraz jak najszybsze wznowienie prac przez Międzynarodową Komisję ds. Dialogu Teologicznego między Kościołami katolickim i prawosławnym. Ostatnia sesja plenarna światowego dialogu katolicko-prawosławnego odbyła się w lipcu 2000 r. w Baltimore. Przerwanie tego dialogu nastąpiło z uwagi na niejasną postawę kościoła rzymskokatolickiego wobec problemu uniatyzmu (przyjmowania do Kościoła rzymskokatolickiego prawosławnych, którzy mogli zachować swoją liturgię oraz dyscyplinę kościelną w postaci braku przymusowego celibatu duchownych, nie będących mnichami).

W trakcie wizyty Patriarchy miał miejsce znaczący gest w postaci uroczystego przekazania przez Jana Pawła II greckim prawosławnym rzymskiego kościoła św. Teodora na Palatynie. Udzielając wywiadu rozgłośni Radia Watykańskiego Patriarcha podkreślił, że „był to konkretny znak przyjaźni i braterstwa między Kościołami. Wyraziłem papieżowi moją ogromną wdzięczność i podkreśliłem, że właśnie takie gesty budują dialog. Pokazują one, że nie ograniczamy się tylko do słów, ale podejmujemy odważne kroki, niekiedy może symboliczne, jednak mające ogromne znaczenie. Wierni, którzy wzięli udział w inauguracji kościoła, a byli wśród nich nie tylko prawosławni, ale również katolicy, bardzo cieszyli się z tego wydarzenia”.

Należy podkreślić, że Patriarcha Ekumeniczny jest wyłącznie honorowym zwierzchnikiem Kościoła Prawosławnego, który w istocie stanowi wspólnotę niezależnych i równych w swym statusie autokefalicznych Kościołów prawosławnych. Jako „pierwszy wśród równych” Patriarcha przewodniczy soborowi powszechnemu(który od wieków nie miał miejsca) oraz koordynuje inicjatywy o charakterze ogólnoprawosławnym, w postaci konferencji, oraz zaangażowania ekumenicznego prawosławia. W kluczowych kwestiach – jako reprezentant światowego Prawosławia – jest jednak związany stanowiskiem wszystkich autokefalicznych Kościołów prawosławnych.

Ostatnie wydarzenie winno być postrzegane przede wszystkim, jako wizyta biskupa Konstantynopola u biskupa Rzymu, który jest również zwierzchnikiem całego Kościoła łacińskiego. Przyjazne gesty w dalszym ciągu są wyłącznie gestami Patriarchy i Papieża. Nie rozwiązano bowiem szeregu problemów, które przez wieki narosły pomiędzy obydwoma Kościołami. Nie są to wyłącznie bolesne wspomnienia z bardziej lub mniej odległej przeszłości. Oprócz różnic dogmatycznych, wśród których z punktu widzenia eklezjologii (części teologii dogmatycznej zajmującej się naturą Kościoła) najważniejsze znaczenie ma pozycja biskupa Rzymu, istotne są wydarzenia mające miejsce obecnie, które rzucają cień na dialog pomiędzy Kościołami.

Prawdopodobnie najpoważniejszym problemem jest ciągle niejasny stosunek Watykanu do Kościołów wschodnich pozostających w łączności z Rzymem. Problem stał się jeszcze trudniejszy w ostatnich miesiącach ze względu na domaganie się przez ukraiński Kościół grecko-katolicki wyniesienia go do rangi Kościoła patriarchalnego.

Zapytywany o znaczenie przekazania kościoła prawosławnym Grekom w Rzymie wypowiedział się w Radiu Watykańskim wybitny francuski teolog prawosławny Olivier Clément. Jego zdaniem, jest to "przyjazny gest, który umożliwi prawosławnym, a przede wszystkim wspólnocie greckiej, mieszkającym w Rzymie posiadanie własnego kościoła". Dodał jednak, że "udostępnienie tej świątyni prawosławnym zmienia nieco klimat, ale nie przynosi żadnego rozwiązania problemów teologicznych i eklezjologicznych dotyczących dialogu".

Na zdjęciu: Bartłomiej I i Jan Paweł II.

Na podstawie: www.oecumene.radiovaticana.org, www.vatican.va

— Szymon Krzyszczuk