Prawosławie w Chinach

Rosyjska Agencja Prasowa "Inter - Faks" podała, że na początku lipca br. namiestnik męskiego Monasteru Świętych Nowych Męczenników Rosyjskich, położonego w Powiecie Swierdłowskim na Uralu – igumen Mojsiej Piłats, powrócił z dwutygodniowej posługi w cerkwi Opieki Bogurodzicy w Harbinie w Chinach.

W jej trakcie prawosławni chrześcijanie zamieszkujący miasto Harbin przystępowali do spowiedzi i komunii oraz uczestniczyli w Boskiej Liturgii. Ojciec Mojsiej sprawował sakramenty częściowo po rosyjsku, częściowo zaś po chińsku, którego to języka sam się nauczył. Wcześniej niósł on posługę prawosławnym chrześcijanom z Chin, którzy przyjeżdżali do jego monasteru na święta Bożego Narodzenia.

Prawosławny Kościół w Chinach ma ponad trzechsetletnią historię. Pierwszą cerkiew otwarto w Pekinie w roku 1685 w dobie przyjaznych stosunków pomiędzy Rosją i Chinami. Pracy misyjnej nie prowadzono tam aż do dziewiętnastego wieku, a posługa rosyjskich misjonarzy ograniczona była wyłącznie do cerkwi, która od roku 1685 istniała w Rosyjskiej Misji Dyplomatycznej w stolicy Chin. Po rewolucji bolszewickiej biskupi chińscy zostali przyjęci pod jurysdykcję Cerkwi Zarubieżnej.

Do roku 1949 otwarto w Chinach 106 prawosławnych parafii. Składały się one z Rosyjskich uchodźców oraz Chińczyków, którzy przyjęli prawosławie. Tych ostatnich prawosławny Kościół Chin liczył około 10.000. W trakcie rewolucji komunistycznej w rosyjscy uchodźcy opuścili państwo środka. Pojawił się wtedy problem wykształcenia do kapłaństwa rdzennych Chińczyków, wyświęceni wtedy księża pozostawali w jurysdykcji dwóch diecezji. Diecezją Pekinu zarządzał biskup Basil (Shuan) – który pełnił funkcję głowy zależnego od Patriarchatu Moskiewskiego – Autonomicznego Kościoła Chin oraz biskup Simeon (Du) – przewodzący diecezją Szanghaju. Ogromny cios Kościołowi Prawosławnemu zadała chińska rewolucja kulturalna. Władze tego kraju zaciekle prześladowały wtedy duchownych poprzez uwięzienie, tortury, egzekucje oraz zmuszanie do opuszczenia ojczyzny. Jednocześnie zamknięto wszystkie cerkwie, skonfiskowano dobra kościelne oraz zabroniono jakiejkolwiek działalności religijnej.

Odradzanie się Kościoła prawosławnego nastąpiło w Chinach w połowie lat osiemdziesiątych. Otwarto wtedy na nowo cerkiew Opieki Bogurodzicy w Chinach, a od roku 1986 jeden z ostatnich chińskich kapłanów sprzed rewolucji kulturalnej – ojciec Czżu wznowił tam regularne życie liturgiczne. Na początku lat 90tych prawosławni Chińczycy ponownie nawiązali kontakty z ich macierzystym Kościołem w Moskwie. Patriarcha Aleksy II przekazał im antymins (jedwabną chustę ze swoim podpisem) na której celebrowana jest Boska Liturgia, a jego imię, jako głowy Kościoła wymieniane jest w trakcie nabożeństw. Kilka lat temu sędziwy ojciec Grigori Zhu umarł i od tamtego czasu parafia w Harbinie pozostaje bez duszpasterza.

Skupiska prawosławnych Chińczyków znajdują się jeszcze w innych częściach Chin. Wspólnota w autonomicznym okręgu Xinjiang składa się z około 3.500 osób. W roku 1986 uzyskała ona pozwolenie na rekonstrukcję cerkwi w Urumqi. W roku 1990 zakończono nad tą świątynią prace, jednak po dziś dzień nie posługuje w niej na stałe żaden duchowny. Wspólnota w Szanghaju, podobnie zresztą jak ta w Pekinie, nie uzyskała jak dotąd zezwolenia lokalnych władz na działalność religijną. W dwóch szanghajskich cerkwiach funkcjonują restauracje. Obecnie w Chinach, poza kapelanem pracującym w ambasadzie rosyjskiej, nie ma ani jednego prawosławnego duchownego. Ostatni, ojciec Aleksander Du - zmarł w 2003 roku. Prawosławnym chrześcijanom w Chinach poza terytorium Hong Kongu w dalszym ciągu posługują przyjeżdżający kilka razy do roku duchowni z Rosji, wśród których jest również o. Mojsiej.

W tym miejscu należy jednocześnie wspomnieć o wspólnocie prawosławnej, która zamieszkuje w należącym obecnie do Chin w Hong Kongu. Od polowy XIX wieku była to kolonia brytyjska, zdobyta w wyniku tzw. „wojen opiumowych” z Chinami. W latach siedemdziesiątych Chiny zacząły domagać się od Wielkiej Brytanii zwrotu Hong Kongu. W wyniku starań Chin, 1 lipca 1997 roku, na mocy postanowienia podpisanego 19 grudnia 1984 roku miedzy Chinami i Wielką Brytanią, Hong Kong zostal wlaczony do Chin jako Specjalny Region Administracyjny - SAR (Special Administrative Region), zachowując jednocześnie swój dotychczasowy system polityczno-ekonomiczny, którego Chiny zobowiązały się nie zmieniać przez kolejne 50 lat.

Duchową opiekę nad prawosławnymi chrześcijanami w Hong Kongu sprawuje będąca w jurysdykcji Patriarchatu Ekumenicznego – Prawosławna Metropolia Hong Kongu. Jej zasięg obejmuje terytoria: Hong Kongu, Indii, Indonezji, Filipin oraz Singapuru. Od stycznia 1997 r. na jej czele stoi Metropolita Hong Kongu i Południowej Azji – Nikitas.

Na zdjęciu: Cerkiew Opieki Bogurodzicy w Harbinie.

— Szymon Krzyszczuk