Stanowisko Cerkwi rosyjskiej w sprawie aktualnych problemów ekologicznych

Zachęcamy do zapoznania się z obszernymi fragmentami dokumentu, który został uchwalony przez Sobór Biskupów Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego 4 lutego 2013 roku.

Święty Sobór Biskupów Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego

(2-5 lutego 2013 roku)

Stanowisko rosyjskiej Cerkwi w sprawie aktualnych problemów ekologicznych

Cała ludzkość ponosi odpowiedzialność za stan środowiska naturalnego, które jest Bożym stworzeniem. Wyczerpanie zasobów i zanieczyszczenie środowiska spowodowane zwiększaniem się liczby ludności na planecie szczególnie ostro porusza kwestię wspólnych wysiłków wszystkich narodów w sprawie zachowania różnorodności biologicznej, oszczędnego wykorzystywania zasobów naturalnych i zapobiegania katastrofom ekologicznym spowodowanym działalnością człowieka.

Grzech prarodziców doprowadził do spaczenia pierwotnej przyrody. Świadczy o tym Pismo Święte: Stworzenie bowiem zostało poddane marności – nie z własnej chęci, ale ze względu na Tego, który je poddał (Rz 8, 20). Skażenie i niszczenie natury jest bezpośrednim następstwem ludzkiego grzechu, jego widzialną manifestacją. Różnorodne przejawy spaczonego stosunku do przyrody charakterystyczne są dla współczesnego „społeczeństwa konsumpcyjnego”, którego podstawowym celem jest otrzymanie zysku. Jedyną możliwą drogą przywrócenia zdrowia natury jest duchowe odrodzenie osoby i społeczeństwa, prawdziwie chrześcijański, ascetyczny stosunek człowieka do własnych potrzeb, zachowanie umiaru, konsekwentne samoograniczanie się. (…)

1. Teologiczne uświadomienie kwestii ekologicznych

Rosyjski Kościół Prawosławny, głosząc biblijną naukę dotyczącą relacji człowieka ze światem stworzonym, gotowy jest wnosić swój wkład w zrozumienie podstaw światopoglądowych badań ekologicznych i działalności ekologicznej.

Cerkiew mówi o jedności stworzonego przez Boga świata i proponuje spójny wizerunek bytu. Ta myśl podkreśla różnicę między światopoglądem teocentrycznym a stanowiskiem humanistycznego antropocentryzmu, rozpatrującego środowisko naturalne jako źródło egoistycznej i nieodpowiedzialnej konsumpcji (Podstawy koncepcji społecznej RKP, XIII.4). Cerkiew również nie uznaje pogańskiego ubóstwienia natury, które czasem jest wykorzystywane jako argument podczas prób wywyższenia przyrody nad człowiekiem i w związku z tym uznania za zbędną działalność człowieka na rzecz jej przekształcania.

Słowo Boże naucza, że otaczający świat jest domem, który stworzył Pan i do którego On wprowadził człowieka (Rdz 1:28). Prawdę Bożą przemienili oni w kłamstwo i stworzeniu oddawali cześć, i służyli jemu, zamiast służyć Stwórcy, który jest błogosławiony na wieki. Dlatego człowiek jest przełożonym nad światem stworzonym i powołany jest do czczenia jedynego Stwórcy, nie zaś przyrody (Rz 1, 25). Dobry i przyjazny stosunek człowieka do natury jest oparty na głębokim rozumieniu, że Bóg stworzył świat i wszystkie żywe istoty jako dobre (Rdz 1, 8-25). Razem ze świętym prorokiem Dawidem każdy człowiek może powiedzieć: Bo rozradowałeś mnie, Panie, Twoimi czynami, cieszę się dziełami rąk Twoich (Ps 91, 5).

W świetle Pisma Świętego działalność ekologiczna jest rozumiana jako przekazane przez Boga obchodzenie się człowieka ze światem stworzonym. Bóg błogosławił człowieka korzystać z dóbr materialnych dla utrzymania przy życiu jego ciała (Rdz 1, 29). Księga Rodzaju świadczy także, że Pan dał człowiekowi możliwość poznawania i badania świata stworzonego, ponieważ panowanie nad nim (Rdz 1, 28), zgodnie z zamysłem Bożym, jest niemożliwe bez posiadania wiedzy na temat zasad, które działają w przyrodzie. (…) Ludzie powołani są do twórczego uczestnictwa w trwaniu świata stworzonego, w jego ochronie i zachowaniu: Pan Bóg wziął zatem człowieka i umieścił go w ogrodzie Eden, aby uprawiał go i doglądał (Rdz 2, 15).

Jednym z następstw upadku pierwszych ludzi było zniekształcenie ustanowionych przez Boga relacji między nimi a naturą. Człowiek zaczął kierować się przede wszystkim względami egoistycznymi oraz konsumpcyjnymi. Dlatego, jeśli ludzie nie będą się starali przezwyciężyć swojego wyobcowania od Boga i żyć według Jego przykazań, działalność ekologiczna nie przyniesie oczekiwanych skutków.

Ze względu na ważność kwestii ekologicznych, należy zarówno rozwijać na uczelniach duchowych kierunki badań teologicznych mających na celu poznawanie wzajemnych relacji między człowiekiem a światem stworzonym, jak i rozpatrywać tematy ekologiczne na cerkiewnych forach naukowo-praktycznych. Należy prowadzić dyskusję teologiczną na temat problemów ekologii z bratnimi lokalnymi Kościołami prawosławnymi, wymieniać się doświadczeniem w tej dziedzinie w dialogach międzychrześcijańskich oraz międzyreligijnych. Odnosząc się do kwestii ekologicznych, Cerkiew zestawia nauczanie teologiczne ze współczesną wiedzą naukową o świecie, bierze pod uwagę osiągnięcia dyscyplin naukowych o profilu ekologicznym, opinię publiczną.

2. Życie liturgiczne Cerkwi a ekologia

Cerkiew przywołuje Łaskę Ducha Świętego nie tylko na człowieka, ale również na cały świat wokół niego. Boska Eucharystia uświęca kosmos. Owoce ziemi oraz dzieła rąk ludzkich – chleb i wino – poprzez działanie Ducha Świętego przemieniają się w Ciało i Krew Chrystusa, uświęcając wiernych. Poświęcenie żywiołu wody dokonywane podczas święta Objawienia Pańskiego otwiera nową perspektywę dla bytu materialnego: święcona woda staje się świętą wodą prowadzącą do życia wiecznego. (…) Cerkiew modli się codziennie o dobrą pogodę, obfitość plonów ziemi, czytane są również szczególne modły w intencji ludzi uprawiających ziemię, jak również o wybawienie w przypadku klęsk żywiołowych, ataków szkodników.

W warunkach ekologicznych kryzysów i katastrof ludzie niezmiernie potrzebują pomocy modlitewnej. Ważne jest wydawanie już istniejących, adaptowanych oraz na nowo opracowanych reguł modlitewnych, w których wzywa się pomocy Bożej dla działalności rolniczej oraz rozmaitych aktywności mających na celu zachowanie środowiska naturalnego. W dodatku do już istniejących mogą być ułożone reguły modlitewne oraz modlitwy, wznoszone podczas klęsk żywiołowych i katastrof przemysłowych.

3. Wychowanie proekologiczne

Rosyjski Kościół Prawosławny twierdzi, że człowiek zmienia otaczający świat zgodnie ze swoim światem wewnętrznym, dlatego przekształcenie natury powinno się zaczynać od pokonania duchowego kryzysu ludzkości.

Realną alternatywą konsumpcji jest chrześcijański obraz życia. Prawosławie uczy wychowywania w ludziach umiaru w zaspokajaniu potrzeb życiowych, odpowiedzialności za swoje czyny, rezygnacji z rzeczy zbędnych, w tym – z niegospodarnego wykorzystania żywności; uszanowania potrzeb innych ludzi; uświadomienia ważności wartości duchowych dla każdego człowieka.

Przykładem gospodarnego i cnotliwego stosunku do środowiska naturalnego nierzadko były monastery, gdzie zachodziła owocna interakcja dobrej woli człowieka i uświęcającej siły Bożej. Między innymi odbywało się to w sferze rolnictwa.

Należy wspierać zaangażowanie duchownych w zgłębianie podstaw ekologii jako nauki oraz zasad funkcjonowania biosfery. Dla wychowania dzieci i młodzieży w duchu odpowiedzialności za stan natury wydaje się niezbędnym konsekwentne wprowadzanie chrześcijańskiej etyki ekologicznej do cerkiewnych i, w miarę możliwości, świeckich programów edukacyjnych oraz wychowawczych; sprzyjanie wprowadzeniu problematyki ekologicznej do sfery działalności naukowo-pedagogicznej na wyższych uczelniach duchowych, w szkołach parafialnych, prawosławnych obozach młodzieżowych, także do duchowej edukacji podyplomowej i szkoleń zawodowych. Pożądane jest również zorganizowanie specjalnych cerkiewnych kursów i programów edukacyjnych, przedstawiających prawosławną wizję problematyki ekologicznej dla społeczności studenckiej i naukowej, jak również regularne teoretyczne i praktyczne zajęcia z ekologii dla dzieci i dorosłych. (…)

5. Współpraca z instytucjami społecznymi, państwowymi oraz międzynarodowymi w sferze ekologii

W działalności na rzecz zachowania przyrody Rosyjski Kościół Prawosławny jest otwarty na dialog i współpracę z instytucjami społecznymi, państwowymi oraz międzynarodowymi. Przy tym Cerkiew podkreśla, że kwestiami ekologicznymi nie wolno manipulować, wykorzystując ten temat jako narzędzie w walce politycznej i konkurencji ekonomicznej albo jako sposób załatwienia chciwych interesów niektórych osób i grup społecznych. W takiego rodzaju przypadkach Cerkiew zastrzega sobie prawo do wstrzymania się od współpracy w projektach ekologicznych i pokrewnych. Cerkiew również zastrzega sobie prawo do udzielania krytycznych ocen działań władz państwowych, instytucji społecznych i naukowych, które mogą mieć szkodliwy wpływ na środowisko naturalne, a przez to – na zdrowie i życie człowieka. (…)

Za: www.patriarchia.ru

— Andrzej Nieścierowicz