Zdjęcie anatemy z Iwana Mazepy niemożliwe

Członkowie synodalnej komisji teologicznej Patriarchatu Moskiewskiego kategorycznie zaprzeczyli słowom przedstawiciela Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego (PM), który dopuścił możliwość zdjęcia anatemy z hetmana Iwana Mazepy.

Dzień wcześniej w wywiadzie dla agencji Interfax-Religia przewodniczący Departamentu Kościelnych Stosunków Zewnętrznych UKP archimandryta Cyryl (Goworun) miał powiedzieć, iż zniesienie postanowienia o odłączenie Mazepy od Cerkwi jest teoretycznie możliwe, ponieważ nałożenie anatemy miało podtekst polityczny. Wedle słów ojca Cyryla również wcześniej zdejmowano anatemy, w szczególności ze staroobrzędowców.

Jestem zmuszony konstatować, iż większość argumentów ojca Cyryla nie wytrzymuje krytyki - we wtorek oświadczył agencji z kolei członek komisji teologicznej ksiądz A. Nowikow, duchowny diecezji odeskiej UKP PM. Powołanie się na zniesienie anatemy w stosunku do staroobrzędowców jako przykład możliwości zniesienia ekskomuniki z Mazepy jest niemożliwe z tej prostej przyczyny, iż nie było znoszenia anatem nałożonych osobiście na przywódców rozłamu staroobrzędowców, a zostały zniesione klątwy na same obrzędy i tych, którzy się ich trzymają. Ekskomuniki personalne mogą zostać cofnięte jedynie w razie skruchy osób, na które zostały nałożone, a skruchy Mazepa nie miał - przypomina kapłan.

Według niego, zdjęcie anatemy z Iwana Mazepy stałoby się automatycznym uznaniem zasadniczej omylności Cerkwi i podważenia również innych anatem, w szczególności anatemy nałożonej na pseudopatriarchę kijowskiego Filareta Denisenkę.

Rozmówca agencji nie zgodził się również z tym, iż faktem złamania przysięgi, którą Mazepa dał Piotrowi I, powinni się zająć politycy i historycy, a nie Kościół. Naruszenie przysięgi karane jest w świetle kanonów świętej Cerkwi i dlatego jest kanonicznym przestępstwem takim samym jak zerwanie przysięgi, którą złożył kijowski metropolita Filaret Denisenko. Wiele Kościołów lokalnych udzielało ekskomuniki w różnych okresach historycznych osobom, które dopuściły się złamania przysięgi - podkreślił ks. Nowikow.

Wyraził on zdziwienie, iż przewodniczący czołowego synodalnego departamentu UKP PM częściowo stanął w obronie Mazepy, dając do zrozumienia, iż ten nie wchodził w alians z luteraninem (chodzi o szwedzkiego króla Karola XII Gustawa - przyp.aut.).

Anatemę Mazepa otrzymał faktycznie za sojusz z luteraninem, co jest wiadomym faktem historycznym i nie pojmuję jak można temu zaprzeczyć, jak również nie za przekazywanie świątyń luteranom, a za to, że zaproszony przez Mazepę król Karol "miejsca święte zbezcześcił i zniszczył" - to również udowodniony fakt. Prócz tego, anatema nałożona na Iwana Mazepę została zapisana w liturgicznej tradycji Cerkwi, która nie może być uznana za błędną i podlegać ponownemu rozpatrzeniu - polemizował z duchownym przedstawiciel komisji teologicznej.

Podsumowując wywód, oświadczył, iż jeżeli mitologizacja postaci Iwana Mazepy istnieje, to nie ze strony Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, a ze strony niektórych politycznych kręgów Ukrainy, zaślepionych nacjonalistyczną nienawiścią do Rosji.

Iwan Mazepa (1639-1709) – szlachcic, dyplomata, hetman Ukrainy Lewobrzeżnej w latach 1687–1709. Dążył bezskutecznie do zjednoczenia podzielonych ziem kozackich – Lewobrzeża, Prawobrzeża, Zaporoża i Ukrainy Słobodzkiej – i stworzenia na tym terytorium nowoczesnego państwa na wzór monarchii zachodnioeuropejskich.

Chcąc zyskać przychylność ówczesnego cara Rosji Piotra I, Mazepa zgodził się na udział oddziałów kozackich po stronie Rosji w wyprawach przeciwko Turcji i w III wojnie północnej. Nie protestował również przeciw wprowadzeniu wojsk rosyjskich na terytorium Hetmanatu po rozpoczęciu wojny ze Szwecją, mimo negatywnych reakcji społeczeństwa.

Jednak w roku 1705, wobec planów Piotra I likwidacji Hetmanatu, Mazepa zmienił front i zaczął prowadzić tajne rozmowy z Rzeczpospolitą i Szwecją, które doprowadziły do zawarcia w 1708 r. umowy między Mazepą i Stanisławem Leszczyńskim, której gwarantem był Karol XII Gustaw. Po ujawnieniu porozumienia, wojska Piotra I spaliły stolicę Lewobrzeża – Baturyn i wymordowały jego mieszkańców.

Po przyłączeniu się do Szwedów, wojska kozackie wzięły udział w ofensywie na Moskwę, zostały jednak zatrzymane pod Połtawą, gdzie 8 lipca 1709 r. rozegrała się decydująca bitwa, zakończona wielką klęską wojsk szwedzkich. Z okazji zakończenia wojny rosyjsko-szwedzkiej ułożono dziękczynną służbę na dzień 30 sierpnia (łączona ze wspomnieniem św. Aleksandra Newskiego). Do dzisiaj Iwana Mazepa jest uważany w Rosji za zdrajcę Rusi i prawosławia, natomiast historiografia ukraińska ukazuje go w roli bohatera narodowego.

za: Interfax Wikipedia

— Tomasz Sulima