Biografia Nowosielskiego nominowana do Nike

Nietoperz w świątyni. Biografia Jerzego Nowosielskiego pióra Krystyny Czerni uzyskała nominację do prestiżowej literackiej nagrody Nike. Nietoperz w świątyni jest portretem artysty, który zmienił oblicze polskiej sztuki, który był malarzem i ikonografem, równocześnie myślicielem – filozofem i teologiem, co jak przyznaje ks. Henryk Paprocki jest rzadką syntezą, i co – jak dodaje – prowadzi do niezwykłego rozwoju talentu.

Autorka-historyk sztuki z pasją opowiada nie tylko o twórczości utalentowanego malarza, ikonografa, architekta. Poruszająca jest jej wędrówka przez życie artysty niezwykle wrażliwego, odważnego w myśleniu, erudyty, ale też człowieka grzesznego nękanego nałogiem, zwątpieniem, samotnością.

Czerni odważnie dotyka wielu trudnych aspektów życia Nowosielskiego, często intymnych, w tym życia religijnego. Wychował się w Cerkwi greckokatolickiej, przeżył okres niewiary i poszukiwań, swoje miejsce odnalazł w Cerkwi prawosławnej i jako prawosławny zmarł. Zacytuję samego malarza: „Od urodzenia byłem przecież członkiem Kościoła greckokatolickiego. W nim się urodziłem i wychowałem. Gdy jednak do mojej świadomości dotarło, że unia brzeska była wielką tragiczną pomyłką, po prostu historycznie wróciłem do prawosławia. Wróciłem do korzeni, z których unia wyrosła (…) Unici istnieją 400 lat. Mają swoja historię, liturgię, swoich męczenników. I to trzeba uszanować. (…) Ja uważam unitów za prawosławnych. Kocham ich jako prawosławnych” s.200. Jak przyznaje autorka Nowosielski żył liturgiką prawosławną, kochał obrzędy cerkiewne, estetykę świątyni wschodniej, sam nazywał siebie „ambasadorem sztuki bizantyńskiej”, co wyraził w książce Inność prawosławia.

Jerzy Nowosielski był człowiekiem otwartym na wiele konfesji, przede wszystkim miał o nich ogromna wiedzę, nie bał się stawiać pytań, mylić się, poszukiwać. „(…) duch poszukiwań i eksperymentu nie rodzi się z jałowej gleby, bywa zwykle owocem tradycji o głębokich korzeniach.” s.223 – zauważa Czerni. Duch poszukiwań malarza ujawnił się na wielu polach: artystycznym, i być może najciekawszym teologicznym. Odkrycie Nowosielskiego jako teologa, głębi jego myśli jest jeszcze przed nami i jest to fascynująca podróż, podróż poprzez przełamywanie własnych barier, słabości, małostkowości i zasklepienia we własnym świecie. W rozdziale Narodziny teologa Czerni pisze: „Szczerość spojrzenia i uczciwość w zgłębianiu tajemnicy wiary doprowadza artystę do wypracowania postawy, która odrzuca sztywne ortodoksje, piętnuje duchowy konformizm i wzywa do wysiłku osobistego myślenia” s. 185

To co zdejmuje Nowosielskiego z piedestału sławy, czyni jego twórczość i myśl teologiczną dostępną każdemu to wyznanie: „Człowiek ma prawo stanąć przed obliczem Boga ze swoim grzechem, ma prawo zanieść przed ołtarz wszystkie swoje słabości, upadki i mroczne sekrety. Każdy jest grzesznikiem. I każdy ma prawo do nadziei zbawienia”. s.181

Nowosielski to wyzwanie do niezależnego i odważnego myślenia o Bogu i o własnej duszy, to impuls ku poszukiwaniu Chrystusa, to zachęta do pracy nad sobą, do „wysiłku osobistego myślenia”.

Wszystkie cytaty z książki Krystyny Czerni "Nietoperz w świątyni. Biografia Jerzego Nowosielskiego", Kraków 2011.

— Anna Jawdosiuk