pon, 16(3) lis poniedziałek, 16(3) lis 2026 roku juliański
Kalendarz →
Polska 29 września 2026

Dziedzictwo prawosławia w Rzeczypospolitej – konferencja Akademii Supraskiej

Monaster położony w malowniczym Supraślu na Podlasiu wraz z Akademią regularnie gości przedstawicieli świata nie tylko religii, ale też nauki i kultury w ramach różnych wydarzeń.

Prawosławie w Rzeczypospolitej to wielowiekowa, twórcza obecność na ziemiach Polski, zarówno obecnie, jak i historycznie – gdy sięgały one dużo dalej na wschód. Prawosławie naszych ziem funkcjonowało i funkcjonuje na styku różnych kultur, i to nie tylko na linii Wschód-Zachód, ale też oddziaływały tu wpływy różnych Słowian – zachodnich, wschodnich i południowych – rumuńskie, a nawet antiocheńskie.

Co więcej, od XX wieku możemy właściwie mówić o pewnej myśli polskiego prawosławia, dzięki takim osobistościom, jak metropolita Dionizy (Waledyński), o. Jerzy Klinger, Jerzy Nowosielski czy arcybiskup Jeremiasz (Anchimiuk). Prawosławie Rzeczypospolitej jest ponadnarodowe, ponad jedną tradycją liturgiczną, a nawet muzyczną. Jest zatem wielojęzyczne, dosłownie i w przenośni.

Całe to dziedzictwo i jego przeróżne aspekty w całej rozpiętości czaso-przestrzennej były przedstawiane w trakcie trzydniowej konferencji w murach Akademii Supraskiej, mającej miejsce w dniach 17-19 września 2026 roku, otwartej przez arcybiskupów białostockiego Jakuba i supraskiego Andrzeja oraz kanclerza, o. Jarosława Jóźwika. Monaster położony w malowniczym Supraślu na Podlasiu wraz z Akademią regularnie gości przedstawicieli świata nie tylko religii, ale też nauki i kultury w ramach różnych wydarzeń, a sama twórczość związana z monasterem przewijała się nie raz w trakcie wystąpień konferencyjnych. Trudno zatem o lepsze miejsce do takich rozważań.

Bo właśnie konferencje w Akademii Supraskiej cechuje otwartość oraz nieustanna, inspirująca wymiana poglądów – uczestnicy organizowanych tu konferencji nie tylko przedstawiają wyniki swoich badań, a dyskusje trwają nie tylko w sztywno przeznaczonym na to czasie, lecz również dużo później… W trakcie przerwy obiadowej, ognisk czy spacerów… To prawdziwe budowanie wspólnoty, a tylko w niej można prawdziwie się rozwijać – indywidualnie i instytucjonalnie.

Autorka bloga również miała wkład w tę konferencję w ramach wystąpienia Przyjmowanie Polaków na łono Cerkwi prawosławnej według Pawła z Aleppo. Przedstawiłam dwa opisy obrzędów przyjęcia duchownych z terenów Rzeczypospolitej do Kościoła prawosławnego, którym przewodniczył wizytujący wówczas (tj. w połowie XVII wieku) Rosję w trakcie trwającej wojny polsko-rosyjskiej patriarcha antiocheński Makary III ibn Za‘īm. Opis wieloetapowej podróży zawdzięczamy jego synowi, sekretarzowi i wreszcie archidiakonowi: tytułowemu Pawłowi. Intrygujący pozostaje fakt możliwego – choć niepewnego – zastosowania tu euchologionu antiocheńskiego patriarchy Melecjusza al-Karmy.

Nie będę tu jednak więcej się rozpisywać – mam nadzieję, że wszystkie przedstawione referaty zostaną sprowadzone do formy pisanej w postaci artykułów opublikowanych w XVIII numerze Latopisów Akademii Supraskiej.

Należy tu też zaznaczyć, iż otwartość Akademii dotyczy nie tylko przedstawianej tematyki, ale też wieku uczestników – oprócz bardzo znanych i cenionych postaci polskiej humanistyki (jak prof. Aleksander Naumow – spirtus movens Akademii Supraskiej) czy postaci znanych nawet z Youtube (popularyzujący stare, nieznane śpiewy cerkiewne Eugenii Skurat) udział wzięło świeże pokolenie naukowców, o wieku „lekko powyżej 20+”. Gdzie autorka już nie mogła (niestety?…) do tego grona się załapać.

Co więcej, jak pokazały wyniki prowadzonych badań oraz dyskusje – wiele z przedstawionych zagadnień to nie tylko historia, ale powracające problemy i pytania…

Poniżej chronologiczny spis tytułów wystąpień, które zostały zrealizowane – dwa wypadły z programu w ostatniej chwili:

Biskup Andrzej (Borkowski) – Historia Prawosławnego Monasteru Zwiastowania Bogurodzicy w Supraślu w XX wieku – między Golgotą a Zmartwychwstaniem
Archimandryta Piotr (Dawidziuk) – Monaster św. Onufrego w Jabłecznej – źródło prawosławia w centrum Rzeczypospolitej
Jerzy Ostapczuk – Ukraińska liturgiczna Ewangelia tetr (Warszawa, 1938): próba identyfikacji wzorca na podstawie analizy wybranych paratekstów
Tomasz Kempa – Relacje wojewody kijowskiego Konstantego Wasyla Ostrogskiego z patriarchami starożytnymi

Aleksandra Sulikowska-Bełczowska – Estetyka supraskiego antologionu liturgicznego Mateusza Dziesiątego
Karol Klauza – Oddziaływanie ikon na tożsamość chrześcijańską w trzech tradycjach chrześcijańskich
Zoja Jaroszewicz-Pieresławcew – Mecenasi wydań cyrylickich w I Rzeczypospolitej
Bogusław Dopart – Glosy do zagadnienia: tradycje Chrześcijańskiego Wschodu w „Dziadach” Adama Mickiewicza

Barbara Dzierżanowska – Od „Pana Kisiela” do „Kisielnika” – propagandowy (anty)wizerunek Adama Kisiela w nieznanej pieśni ruskiej z połowy XVII wieku
Sergejus Temčinas – Mikołaj z Grottaferraty jako źródło kijowskich wiadomości o przeniesieniu relikwii św. Mikołaja do Bari
Jerzy Uścinowicz – Tradycja vs. pluralizm w Świątyni Kosmosu Przemienionego
Wojciech Artur Pietrucha – Czy na pewno „styl”? Uwagi o znaczeniach bizantynizacji form architektury cerkwi prawosławnych na ziemiach polskich od XIX wieku do dziś
Marcin Wojtczak – Chorągwie cyrylo-metodejskie na terenie współczesnej Polski

Marko Paramentić (online) – Упоминания сербских святых в Палинодии архимандрита Захари Копыстенского: библиографический обзор
Małgorzata Omilanowska – Architekt Władimir Pokrowskij – między Warszawą a Charkowem
Jan Stradomski – „Nie ma nic szkodliwszego nad złe używanie języka…” czyli o rozprawie ks. Szymona Majchrowicza z sumieniami chrześcijan wschodnich i nie tylko
Urszula Anna Pawluczuk – Dziedzictwo kulturowe monasteru żyrowickiego
Galina Sapozhnikova – Кириллические переводы из Żywotów świętych Петра Скарги на восточных рубежах Великого княжества Литовского

Jerzy Grzybowski – Białoruska wspólnota prawosławna w Warszawie podczas II wojny światowej
diakon Andrzej Golimont – Arcybiskup Antoni – pierwszy biskup Warszawy – hierarcha niesłusznie zapomniany
Michał Klinger – 9 Bram – 9 Szkół. Ojciec Jerzy Klinger i Jerzy Nowosielski: powstanie nowoczesnej teologii prawosławnej w Polsce

Eugeniusz Skurat – Столповой Октоих напева Супрасльской Лавры
Łukasz Hajduczenia – Koegzystencja śpiewów monodycznych i wielogłosowych w cerkwiach obszaru Rzeczypospolitej XVII – XIX w.
Aleksander Naumow – Akatyst do Bogurodzicy w Antologionie Mateusza X i w Małej księdze podróżnej Franciszka Skoryny
Halina Matwijenko – Święci lokalni w tradycji liturgicznej metropolii kijowskiej początku XVI w.: analiza Antologionu Mateusza Dziesiątego
Radziwon Kolas – Cerkiewnosłowiański Chronograf warszawski BOZ 83: stan wiedzy i perspektywy badań

Mikołaj Mazuś – Dziedzictwo kijowsko-mohylańskie a narodziny imperialnej rosyjskiej teologii politycznej. Przypadek Teofana Prokopowicza
Dominika Kovačević-Younes – Przyjmowanie Polaków na łono Cerkwi prawosławnej według Pawła z Aleppo
Jarosław Jóźwik – Cerkiew w Polsce po 1945 r. Granice administracyjne PAKP

Witali Michalczuk (online) – Transformacja liturgiczna początku XVI wieku w państwie polsko-litewskim: powstanie odrębnej tradycji i kształtowanie się świadomości prawosławia dawnej Rzeczypospolitej
Piotr Sawicki – Polskie organizacje prawosławne jako element dziedzictwa Cerkwi prawosławnej w II Rzeczypospolitej na przykładzie Stowarzyszenia „Dom Prawosławny” im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Białymstoku
ks. Ivan Nikulin – Prawosławne Seminarium Duchowne w Warszawie w czasach okupacji niemieckiej
ks. Grzegorz Wasiluk – Popularyzacja wybranych postaci kształtujących polską prawosławną myśl teologiczną przełomu XX i XXI w.
Natallia Harkovich – Пераклады на беларускую мову праваслаўных літургічных тэкстаў беларускімі дыяспараамі: стан, асаблівасці, вынікі

Aleksandra Szymaniuk – Między partyturą a praktyką wykonawczą. Studium przygotowania „Liturgii św. Jana Złotoustego” Aleksandra Kastalskiego
Natalia Kosińska – Ikona „Koronacja Bogurodzicy” ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie. Studium ikonografii
Tomasz Musiuk – Memorium Zmartwychwstania

tekst: Dominika Kovačević-Younes

zdjęcia: ks. Jarosław Jóźwik, Jakub Oniszczuk

za: pocojescskoromoznaposcic.wordpress.com

Przekaż wsparcie na rozwój serwisu cerkiew.pl

Zostań przyjacielem cerkiew.pl

Stałe wsparcie daje nam stabilność i możliwość realizacji nowych inicjatyw.

Najnowsze aktualności

wszystkie →

Polecane przez czytelników

z ostatniego kwartału
wszystkie →