Centralne obchody 60 rocznicy akcji Wisła

„Nie możemy zapomnieć o tamtych tragicznych wydarzeniach. Pamiętamy o nich jednak nie po to, by rozdrapywać rany. Wydarzenia te – mimo wielu trudności, które częstokroć trwają do dzisiaj – stały się początkiem, bardzo trudnym początkiem nowego – obecności prawosławnych chrześcijan na tzw. Ziemiach Odzyskanych. To okres budowania wielu cerkwi, ale też rozwoju kultury w postaci chórów pielęgnujących kulturę narodową, literatury – również naukowej – pisanej w językach ukraińskim, czy łemkowskim. Jeżeli bowiem jesteśmy wierni Bogu i swojej wierze, to pokonamy wszelkie trudności i tutaj może zabłysnąć nasza kultura: łemkowska, ukraińska czy białoruska…” – tymi słowami arcybiskup wrocławski i szczeciński Jeremiasz rozpoczął centralne uroczystości upamiętniające 60-lecie akcji Wisła.

W uroczystościach wzięli udział hierarchowie Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego z metropolitą Sawą, arcybiskupami: Szymonem, Jeremiaszem i Ablem oraz biskupami Mironem, Jakubem i Paisjuszem. Do Przemkowa przybyli także licznie duchowni z diecezji wrocławsko-szczecińskiej i z innych diecezji PAKP, jak również wierni, dla których wydarzenia związane z akcją Wisła stały się punktem zwrotnym, dzielącym ich życie na czasy, kiedy zamieszkiwali na ziemiach należących od wieków do ich przodków, i na te czasy, w których przyszło im żyć w nowych, nierzadko wrogich dla nich okolicznościach daleko od swoich rodzinnych domów i cerkwi.

W pierwszym dniu obchodów (28 lipca br.), które odbywały się w Przemkowie na Dolnym Śląsku odbyła się sesja naukowa poświęcona przyczynom akcji Wisła i jej skutkom dla Kościoła prawosławnego i przesiedlanej ludności. W swoim wystąpieniu metropolita Sawa podkreślił, że w ludzkim wymiarze akcja „Wisła” była wielkim ciosem zadanym tak społecznościom łemkowskim i ukraińskim zamieszkującym od pokoleń ziemie Podlasia, Chełmszczyzny, Lubelszczyzny czy Łemkowszczyzny, jak i strukturom cerkiewnym, które – jak to miało miejsce w przypadku ostatniego z wymienionych regionów – praktycznie przestały istnieć. Metropolita wskazał na wiele ludzkich dramatów polegających na wyrzekaniu się narodowości i wiary przodków ze względu na wrogą postawę otoczenia i wezwał do pojednania pomiędzy narodami: ukraińskim i polskim w duchu prawdziwie chrześcijańskiej pokory i wybaczenia.

W dalszym ciągu zgromadzeni w budynku Gimnazjum w Przemkowie wysłuchali wykładów: dyrektora Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego profesora dra hab. Rościsława Żerelika oraz dr Stefana Dudry z Przemkowa. Pierwszy z wymienionych omówił problem polityki władz polskich przed i po II wojnie światowej wobec mniejszości narodowych i stosunku tych mniejszości do władz, a na tym tle ukazał przyczyny i skutki akcji Wisła. Drugi z prelegentów przedstawił rozwój życia religijnego i struktur cerkiewnych na Ziemiach Odzyskanych, w następstwie akcji Wisła.

Po wykładach, zachęceni przez księdza metropolitę duchowni i świeccy opowiadali o swoich przeżyciach związanych z wysiedleniem na Ziemie Odzyskane, a młodsi z nich przytaczali wspomnienia swoich krewnych, którzy padli ofiarą działań w ramach akcji Wisła. W dalszym ciągu zgromadzeni obejrzeli wzruszający i znakomity pod względem muzycznym występ zespołu wokalno-instrumentalnego „Łastiwoczka” (Jaskółeczka), który skupia łemkowskie dzieci i młodzież z Przemkowa i okolicznych miejscowości. Występ zakończyło wspólne odśpiewanie łemkowskiej piosenki „Tam w horach Karpatach”.

Popołudniu zgromadzeni uczestniczyli w nabożeństwie całonocnego czuwania wraz z uroczystą procesją, któremu przewodniczył zwierzchnik PAKP. W trakcie nabożeństwa śpiewał Chór Duchowieństwa Diecezji Wrocławsko-Szczecińskiej pod dyrekcją Adama Kondraciuka.

Kulminacją obchodów była uroczysta Boska Liturgia (w niedzielę, 29 lipca br.) celebrowana pod przewodnictwem metropolity Sawy przez obecnych biskupów oraz przybyłe na uroczystości duchowieństwo. W trakcie homilii arcybiskup lubelski i chełmski Abel mówił o wyjątkowym paradoksie, jakim są tegoroczne uroczystości. Nie są to obchody pełne smutku i goryczy, ale radości, triumfu i nadziei, gdyż na Ziemiach Zachodnich – w wyniku akcji Wisła, wbrew intencjom jej inspiratorów – powstały silne struktury Kościoła prawosławnego a wysiedleni rozwinęli się w ramach swoich grup narodowościowych. W trakcie Liturgii śpiewały: chór parafialny z Przemkowa, Chór Młodzieży Diecezji Wrocławsko – Szczecińskiej Błahodar oraz Chór Duchowieństwa Diecezji Wrocławsko-Szczecińskiej.

Po Liturgii zgromadzeni w uroczystej procesji okrążyli cerkiew pw. św. Michała Archanioła, a przed stojącym przy cerkwi krzyżu odmówili modlitwy za zmarłych, w tym ofiary akcji Wisła. Na zakończenie uroczystości przemawiając do zebranych metropolita Sawa nawiązał do słów św. Pawła i wezwał do pamięci o rodzicach i nauczycielach, czego wyrazem są m. in. obchodzone uroczystości. Metropolita skierował słowa wdzięczności do arcybiskupa Jeremiasza i proboszcza Parafii Prawosławnej pw. św. Michała Archanioła w Przemkowie o. Igora Popowicza, za znakomitą organizację uroczystości, a także do przedstawicieli administracji rządowej i samorządowej za udział w uroczystościach. W dalszym ciągu uczestników poczęstowano wojskową grochówką.

Przybyli na uroczystość hierarchowie, duchowieństwo oraz goście z dalszych stron zostali podjęci uroczystym obiadem w należącym do przemkowskich parafian, państwa Urszuli i Jana Kobanów zajeździe Kobanhof , którzy w ujmujący sposób gościli przybyłych na uroczystość również w dniu poprzednim – serwując znakomite dania kuchni regionalnej w tym wyjątkowy, wypiekany przez siebie chleb. Po zakończeniu obiadu młodzieżowy Łemkowski Zespół Pieśni i Tańca „Kyczera" – którego członkami są młodzi Łemkowie z terenu Dolnego Śląska, głównie z okolic Legnicy – przedstawił kilkanaście łemkowskich pieśni i tańców. Aktywne życie przemkowskiej parafii, na które zwrócił uwagę metropolita Sawa, a także obecność takich zespołów jak: „Łastiwoczka” i „Kyczera" są widzialnym dowodem, jak znakomicie - pomimo tragicznych działań podjętych sześćdziesiąt lat temu w ramach akcji Wisła - rozwija się wiara, tradycja i kultura wyrwanych ze swoich rodzinnych stron Łemków i Ukraińców.

Na zdjęciu: abp Jeremiasz, metropolita Sawa i bp Miron z zespołem Łastiwoczka

Fot. autora.

— Szymon Krzyszczuk