Cerkiew w Turzańsku na liscie UNESCO

W dniu 21 czerwca br. podczas 37 sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO, który odbył się w Kambodży, zapadła decyzja w sprawie wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa 16 drewnianych cerkwi w ukraińskim i polskim regionie Karpat. Sukcesem zwieńczone zostały starania Narodowego Instytutu Dziedzictwa oraz przedstawicieli strony ukraińskiej, która złożyła formalny wniosek w tej sprawie. Na listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO dostały się m.in. takie cerkwie, w miejscowościach po stronie polskiej: Radruż, Chotyniec, Turzańsk, Smolnik, Kwiatoń, Owczary, Brunary, Powroźnik oraz cerkwie znajdujące się po stronie ukraińskiej w miejscowościach: Potyełycz, Żowkwa, Drohobycz, Rohatyn, Matkiw, Użok, Nyżnyj Werbiż, Jasynja.

Wśród wymienionych cerkwi jako jedyna, pierwsza w Polsce, na listę Światowego Dziedzictwa została wpisana również prawosławna świątynia p.w. św. Archanioła Michała w Turzańsku. Jest to wielka nobilitacja dla nielicznej społeczności prawosławnej Turzańska oraz całego regionu Podkarpacia. Do tej pory na Liście UNESCO w woj. Podkarpackim znajdowały się zabytkowe średniowieczne kościoły w Haczowie oraz Bliznem.

Zabytkowa drewniana cerkiew p.w. św. Archanioła Michała w Turzańsku pochodzi z I połowy XIX w. Charakteryzuje się konstrukcją zrębową, trójdzielnym podziałem, dach zwieńczony jest 5 kopułami. Malownicze położenie na jednym ze wzgórz Turzańska stało się jednym z atutów, które przyczyniły się do wpisana na Listę UNESCO. Jej budowa przypadła na lata 1801-1803. W 1817 powstała obok cerkwi wolnostojąca dzwonnica, której unikalną cecha jest podwójne ryglowanie konstrukcji, niespotykane nigdzie indziej. Dzwonnica jest najwyższym tego typu drewnianym obiektem po tej stronie Karpat. 1834 z boku dobudowano zakrystię od strony południowej oraz przedsionek (prytwor) nadając świątyni formę krzyża. W latach 1895-98 polichromia cerkwi została przemalowana przez malarza Josyfa Bukowczyka w tym czasie postawiono również ołtarz główny w typie greckim tzn. z baldachimem. W roku 1913 wymieniono oryginalne poszycie gontowe zastępując je blaszanym. Świątynia została wybudowana przez miejscowych cieśli w stylu wschodnio-łemkowskim tzw. „osławickim” charakterystycznym dla dorzecza Osławy. Obecnie istnieją jedynie dwie tego typu świątynie na całym świecie tj. cerkiew p.w. św. Mikołaja w Rzepedzi należąca do parafii unickiej oraz cerkiew p.w. św. Archanioła Michała w Turzańsku należąca do cerkwi prawosławnej. Trzecią cerkwią tego typu była cerkiew p.w. Opieki Matki Bożej w Komańczy, niestety oryginał tej cerkwi spłonął 13 września 2006 r. w dniu dzisiejszym stoi jedynie jej replika. Unikalność stylu „osławickiwego” była jednym z czynników nobilitujących cerkiew jako kandydatkę na Listę UNESCO. Od roku 2003 cerkiew poddawana jest kapitalnemu remontowi. Przez ten czas udało się naprawić podłogę, fundamenty, dach oraz wykonano kompletny remont dzwonnicy. Dla większego bezpieczeństwa cerkiew wyposażono w instalację odgromową oraz system wykrywania włamania i napadu a także system alarmu pożaru. W br. Parafia prowadzi konserwacje polichromii ściennej w części nawy głównej. Sukcesywne wykonywanie remontów cerkwi okazało się również czynnikiem, który przyczynił się do wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa ponieważ wymagane jest do właściciela należyte dbanie o zabytek, zarówno w sposób techniczny jak i wizualny.

Cerkiew w Turzańsku do 1947 r. do akcji „Wisła” należała do parafii unickiej. Po wysiedleniu miejscowej ludności okazyjnie odprawiano w niej nabożeństwa przez rzymsko-katolickiego księdza Porębskiego z Komańczy. 10 sierpnia 1961 r. w związku z tzw. akcją na cerkwie, świątynia została zamknięta i opieczętowana prze ówczesne władze. Staraniem miejscowej ludności, która powróciła z wysiedlenia otworzono w 1963 r. prawosławną parafię w Turzańsku. W roku bierzącym Parafia świętuje 50- lecie ponownego istnienia. Należy wspomnieć, że pierwsza wzmianka o prawosławnej świątyni jak istniała we wsi Turzańsk pochodzi z 1526 r. nie wiadomo dokładnie kiedy wieś Turzańsk przyjęła unię lecz na pewno nie wcześniej niż przyjął ja Innocenty Winnicki ostatni prawosławny biskup, który przyjął postanowienia unijne w 1691 r. W przyszłym roku wieś obchodzić będzie 500-lecie swojego istnienia. za: orthodox.pl Foto: www.cerkiew-turzansk.pl

— ks. Marek Gocko