Inauguracyjny wykład Wszechnicy Kultury Prawosławnej

Po raz pierwszy w nowym roku akademickim, 24 października w Centrum Kultury Prawosławnej przy ulicy św. Mikołaja w Białymstoku odbył się wykład na temat „Cykl świąt i nabożeństw w Kościele prawosławnym”. Prelegentem był biskup białostocki i gdański Jakub. Wykład przeprowadzono przy użyciu technik audio-wizualnych (komputer-rzutnik), co stanowi novum na podobnych spotkaniach. Salę wypełniali licznie zgromadzeni słuchacze.

Tematem wykładu był opis cykli świąt i nabożeństw w Cerkwi prawosławnej. Cykle liturgiczne powiązano z ruchem Ziemi. Podobnie jak w życiu codziennym wyróżniono dni, tygodnie i lata - występuje cykl dobowy („krug sutocznoj”), tygodniowy (”krug niedielnyj”) i roczny (”krug godowoj”).

W cyklu dobowym dzień liturgiczny rozpoczyna się wieczorem. Pomiędzy godziną 18 wieczorem a 6 rano odprawia się następujące nabożeństwa : wieczernia, powieczerie, połunosznica (odprawiana o północy, najczęściej w monasterach), utrennia (jutrznia - odprawiana wcześnie rano). Nabożeństwa odprawiane w dzień to: pierwyj czas/pierwsza godzina kanoniczna (upamiętnia sąd nad Jezusem Chrystusem, który odbył się rano), tretij czas/trzecia godzina kanoniczna (upamiętnia biczowanie Jezusa Chrystusa), szestoj czas/szósta godzina kanoniczna (około godziny 12), Liturgia (około godziny 3, upamiętnia śmierć Jezusa Chrystusa) i diewiatyj czas/dziewiąta godzina kanoniczna. Najważniejszym z nabożeństw jest Liturgia i może być celebrowana w różnych godzinach w zależności od dnia i święta.

Cykl tygodniowy powtarza się co siedem dni. Każdy dzień tygodnia poświęcony jest poszczególnym świętym. Poniedziałek - aniołom, wtorek - św. prorokowi Janowi Chrzcicielowi, środa - dzień postny, wspomnienie zdrady Judasza (wiele elementów nabożeństw w tym dniu poświęcone jest Matce Bożej), czwartek - apostołom i św. Mikołajowi Cudotwórcy, piątek - dzień cierpień i ukrzyżowania Jezusa Chrystusa (poświęcony Krzyżowi Świętemu), sobota - Matce Bożej i wszystkim świętym (jest dniem modlitw za zmarłych), niedziela - dzień wielkiej radości, wspomnienie Zmartwychwstania Pańskiego (inaczej nazywany Małą Paschą).

Cykl roczny rozpoczyna się 1 września. W historii Rosji car Piotr I w wyniku reformy zmienił dzień rozpoczęcia roku świeckiego z 1 IX na 14 I. Na cykl roczny składają się różne kategorie świąt: Pascha- Święto Świąt, święta z grupy 12 wielkich świąt oraz święta niższej kategorii. Święta z 12 wielkich świąt można podzielić na poświęcone Jezusowi Chrystusowi (”Gospodskie”) i Matce Bożej (”Bogorodziczeskie”).

Rok liturgiczny jako pierwsze rozpoczyna św. Narodzenia, a kończy św. Zaśnięcia Matki Bożej. Termin święta Paschy jest ruchomy, co wpływa na daty powiązanych z nim świąt. Kolejność świat nie jest przypadkowa, zachowane są ścisłe związki - np. święto Bożego Narodzenia jest po 9 miesiącach od święta Zwiastowania Bogurodzicy, święto Wniebowstąpienia jest 40 dni po święcie Paschy.

Biskup Jakub objaśniał także znaczenie znaków w typikonie (fot. nr 4) oraz daty rozpoczęcia i przebieg postów (fot. nr 5 i 6).

Sens wykładu zamyka się w wygłoszonym końcowym zdaniu „Istnienie świata jest wielkim cyklem od rajskiego bytu człowieka aż do jego powrotu do utraconego raju”.

Jedyne pytanie które zadano po prelekcji było na temat języka polskiego w naszej Cerkwi. Następnie wypowiedział się emerytowany duchowny Eugeniusz Konachowicz, który pięknym rosyjskim mówił o znaczeniu nabożeństwa wieczerni i konieczności uczęszczania na nią.

— Piotr Chomiuk