Młodzież w lidzbarskiej cerkwi

Ilu prawosławnych jest w Lidzbarku? Dlaczego prawosławni są na Warmii i Mazurach? Czym się różni krzyż łaciński od słowiańskiego? – na takie pytania odpowiadał ks. Rościsław Sołopenko - proboszcz parafii pw. św. św. Piotra i Pawła w Lidzbarku Warmińskim. Pytania zadawała młodzież, która dotarła do lidzbarskiej cerkwi 4 października 2007 r.

Przyjazd

Uczniowie klas drugich Zespołu Szkół Budowlano – Geodezyjnych im. Stefana Bryły w Białymstoku (ZSBG) przybyła do świątyni w czwartkowe południe. Ksiądz Rościsław oczekiwał na młodych ludzi, których zaciekawił fakt, że w Lidzbarku żyją prawosławni. Młodych ludzi powitała specyficzna atmosfera świątyni. Składała się na nią muzyka cerkiewna płynąca z głośników, widok płonących świec oraz ikon.

Dokąd jedziemy?

Wycieczka edukacyjna „Szlakiem dziedzictwa kulturowo-historycznego Warmii, Mazur i Pomorza Gdańskiego” opracował zespół nauczycieli historii i geografii ZSBG. Projekt uzyskał dofinansowanie Podlaskiego Kuratorium Oświaty. Celem wyprawy było zapoznanie uczniów z dziejami, walorami architektonicznymi, kulturowymi, nauką oraz specyfika religijną regionu. Uczniowie mieli się udać do Osowca, Giżycka, Gierłoży, Reszla, Świętej Lipki, Olsztyna, Lidzbarka Warmińskiego, Fromborka, Gdańska i Szczytna. Po drodze młodzi ludzie uczący się w klasach drugich zapoznaliby się z fortyfikacjami z okresu I i II wojny światowej, zamkami krzyżackimi, Planetarium, kościołami katolickimi, zabudową średniowiecznego miasta. Wśród proponowanych zabytków znalazła się cerkiew prawosławna w Lidzbarku Warmińskim i poznanie specyfiki prawosławia na terenie Warmii i Mazur na przykładzie lidzbarskiej parafii.

Rankiem, 3 października, młodzież ZSBG wyruszyła z Białegostoku udając się do Osowca. Pierwszy dzień wycieczki minął pod znakiem zwiedzania fortyfikacji osowieckich, giżyckich oraz kwatery Adolfa Hitlera w Gierłoży. Wycieczkowicze wysłuchali koncertu muzyki organowej podczas pobytu w Świętej Lipce oraz przyjrzeli się architekturze krzyżackiego zamku w Reszlu.

Prawosławny Lidzbark

Kolejnego dnia wycieczki uczestnicy zwiedzali starówkę olsztyńską, a po prawie dwugodzinnej podróży wycieczkowicze dotarli do Lidzbarka Warmińskiego. Pierwszym zwiedzanym obiektem była cerkiew pw. św. Piotra i Pawła. Podczas podróży jeden z uczniów streścił dzieje lidzbarskiej parafii.

- Parafia prawosławna powstała w 1949 r. – mówił w referacie jeden z uczniów ZSBG. – Początkowo było 600 wiernych lidzbardzkiej cerkwi, ale z biegiem czasu ich liczba spadła do 200, by ostatecznie osiągnąć kilkanaście rodzin w czasach współczesnych – referował uczeń do swoich kolegów.

Krótki wstęp ucznia uzupełnił ks. Rościsław.

– Sfinansowany przez Fryderyka Wilhelma III kościół protestancki pw. św. Piotra i Pawła powstał w latach 1818 – 1823. Konstruktorem świątyni był wybitny pruski konstruktor Karol Fryderyk Schinkl. Świątynia służyła Kościołowi luterańskiemu do 1945 r. Wówczas tereny Warmii i Mazur opuściła ludność wyznania luterańskiego, zaś pusty kościół oddano do użytku Cerkwi prawosławnej. Prawosławni zostali bowiem przesiedleni z terenów Chełmszczyzny w 1947 r. w ramach Akcji „Wisła”. W ten sposób stworzyli kolejną wspólnotę parafialną na Warmii i Mazurach. W Górowie Iławieckim również powstała parafia pw. Zaśnięcia Bogurodzicy. Lidzbarscy proboszczowie równocześnie nieśli posługę i w Lidzbraku i Górowie. I tak pozostało po dzień dzisiejszy – mówił ks. Rościsław.

Uzupełnieniem informacji na temat prawosławia w rejonie Warmii i Mazur był wykład jednego z historyków ZSBG.

- Powinniście mieć świadomość, że struktury Cerkwi prawosławnej powstały stosunkowo dawno. W Gdańsku – do którego zmierzamy - prawosławna kaplica istniała od lat 20 XVIII w. Do niej uczęszczali i żołnierze rosyjscy stacjonujący w stolicy Pomorza. Warto dodać, że parafie powstają na Warmii i Mazurach na przestrzeni XIX w. W Wojnowie powracają do prawosławia staroobrzędowcy – jeden z niekanonicznych odłamów Cerkwi. Po I wojnie światowej zaistniała potrzeba powołania parafii prawosławnej w Wojnowie, zaś lata 90 XX w. przynoszą założenie żeńskiego monasteru pw. św. Opieki Bogurodzicy w którym przebywa kilka mniszek. W wyniku Akcji „Wisła” z terenów Chełmszczyzny, Beskidu Niskiego i Bieszczad zostają przesiedleni prawosławni Ukraińcy. Dość szybko powstają parafie prawosławne. W Olsztynie, Elblągu, Giżycku, Reszlu, czy w końcu Górowie i Lidzbarku są zakładane parafie prawosławne – mówił jeden z nauczycieli. - Pomimo, że mieszkacie w okolicach Białegostoku z pewnością nie wszyscy byli w świątyni prawosławnej. Spójrzcie – tutaj widzicie ikonostas.

– Który wywodzi się ze starotestamentowej świątyni. Za ikonostasem ma prawo przebywa jedynie kapłan lub za błogosławieństwem kapłana osoba pomagająca w sprawowaniu nabożeństwa – dodał ks. Rościsław.

- Wracając do tematu. Pamiętajcie po czym można poznać pod jakim wezwaniem jest prawosławna świątynia. Na środku na pulpicie nazywanym z języka cerkiewnosłowiańskiego anałojem znajduje się ikona patrona świątyni. W tej świątyni patroni – św. Piotr i Paweł znajdują się na dużej ikonie z prawej strony oraz na chorągwiach cerkiewnych. Co ciekawe, wezwanie świątyni nie zostało zmienione, pomimo że obiekt służy Cerkwi, a nie Kościołowi luterańskiemu.

- Uzupełniając wypowiedź kolegi warto dodać, że cerkiew posiada w dalszym ciągu elementy charakterystyczne dla świątyni ewangelickiej. To są balkony widoczne u góry oraz ambona służąca do głoszenia kazań – dodał kolejny nauczyciel.

Młodzież zadała pytania na które udzielił odpowiedzi ks. Rościsław. Pierwsze związane z tajemniczymi zdjęciami znajdującymi się w świątyni. – To co widać to plon pielgrzymek wielu osób jeżdżących do Ziemi Świętej. Możecie zapoznać się z nimi. Z pewnością oddadzą klimat Ziemi Świętej i Jerozolimy. Drugie pytanie dotyczyło krzyża ośmioramiennego widocznego i w cerkwi i nad wejściem do świątyni. Kapłan wytłumaczył dlaczego krzyż jest ośmioramienny i jaka jest jego geneza.

Na zakończenie pobytu młodych ludzi w lidzbarskiej cerkwi młodzież podziękowała ks. Sołopence za prelekcję oraz podarowała ikonę św. cara – męczennika Mikołaja. Pobyt w cerkwi pw. św. Piotra i Pawła zrobił dość duże wrażenie na uczniach białostockiej „Budowlanki”. Jadąc dalej można było usłyszeć – Nie wiedziałem, że na Warmii i Mazurach istnieją prawosławne świątynie. Wydawało mi się, iż takie funkcjonują tylko na Podlasiu.

Okazało się, że wycieczka i trafne dobranie obiektu zwiedzania spełniło swoją funkcję edukacyjną i poznawczą...

Trasy ciąg dalszy

Dalszy „Szlak dziedzictwa…” wiódł przez fromborską archikatedrę i planetarium, gdańską starówkę, Kościół Mariacki, Stocznię Gdańską, Westerplatte, krzyżacką stolicę w Malborku, Szczytno do Białegostoku. A uczniowie wywieźli wiele cennych wrażeń z pobytu m. in. w lidzbarskiej cerkwi…

Na zdj.: ks. Rościsław Sołopenko podczas prelekcji /zdj. autor/

— Stefan Dmitruk (ZSBG Białystok)