Nowość wydawnicza

W marcu bieżącego roku upłynęło dokładnie 50 lat od dnia śmierci śp. metropolity warszawskiego i całej Polski Dionizego (Waledyńskiego). Aby upamiętnić tę rocznicę oraz przybliżyć polskiemu czytelnikowi postać tego zasłużonego hierarchy, staraniem Wydawnictwa Warszawskiej Metropolii Prawosławnej ukazała się książka pióra prof. Stefana Dudry poświęcona tej jednej z najwybitniejszych postaci w historii Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Nosi ona tytuł „Metropolita Dionizy (Waledyński) 1876-1960”.

Publikacja składa się z dwóch zasadniczych części: obszernego życiorysu metropolity Dionizego oraz wyboru fotografii i dokumentów związanych z jego życiem i działalnością.

Zawartość pierwszej części książki prof. Bernadetta Nitschke, jeden z recenzentów wydawniczych pracy, opisuje tymi słowy: Autor analizuje kolejne fazy tej złożonej i ciekawej biografii, poczynając od dzieciństwa i młodości – by następnie przejść do etapów rozwoju jego kariery. Czytelnik ma okazję się zapoznać z problemami, z którymi musiał się zmagać metropolita w okresie Drugiej Rzeczpospolitej, II wojny światowej oraz po jej zakończeniu. Autor podkreśla, że przez cały okres swej posługi metropolita dążył do stabilizacji i stworzenia normalnych warunków dla działalności Kościoła prawosławnego.

Drugi z recenzentów – prof. Antoni Mironowicz, dodaje też: Hierarcha, jak mało który, przeżył największe tragedie XX wieku, które przyniosły tragiczne skutki dla Kościoła prawosławnego na ziemiach polskich. Lata sprawowania jego posługi arcypasterskiej są dzielone poprzez wybuch I wojny światowej, bieżaństwo, rewolucję bolszewicką, wojnę polsko-sowiecką, rewindykację, walkę o status prawny Kościoła w II Rzeczypospolitej, niszczenie świątyń na Chełmszczyźnie i Podlasiu, II wojnę światową i rządy komunistyczne. Podkreśla przy tym, że W tych dramatycznych sytuacjach, w ciągle zmieniających się warunkach politycznych i prawnych, potrzeba było wielkiej odwagi w kierowaniu Cerkwią. Metropolita Dionizy Waledyński zmuszony był do wielu ustępstw i kompromisów, deklarowania lojalności wobec państwa i jego okupantów. Czynił to wszystko, ażeby ratować struktury cerkiewne, duchowieństwo i wiernych.

Prezentowana książka wydaje się być o tyle wartościowa i potrzebna, że o ile najnowsze dzieje Cerkwi na ziemiach polskich prezentowane były już niejednokrotnie w pracach badawczych i zajmują ważne miejsca w literaturze naukowej, to literatura tematu doczekała się jedynie nielicznych studiów monograficznych w postaci szczegółowych i opartych o materiały źródłowe biografii. Do tej pory – jak pisze prof. Mironowicz – Monografie zwierzchników Kościoła prawosławnego i całej hierarchii zostały opracowane w sposób fragmentaryczny. Z tego powodu każda praca poświęcona hierarchii prawosławnej stanowi ważne wydarzenie naukowe.

Prof. Nitschke podkreśla z kolei, iż autor monografii, pracując nad nią „uległ fascynacji prezentowaną postacią”, będącą nie tylko wybitnym hierarchą, ale też „arystokratą ducha”, człowiekiem renesansu, humanistą i poliglotą. Rzeczywiście, nie da się nie odnieść takiego wrażenia. Nie rzutuje to jednak w żadnym stopniu na jego bezstronność przy omawianiu problemów spornych i drażliwych z punktu widzenia religijnego.

Poza samym skrupulatnym opracowaniem biografii metropolity Dionizego na tle ważnych wydarzeń z okresu jego niekrótkiego życia, należy zwrócić uwagę na drugą część monografii. Znalazło się w niej wiele nieznanych dotąd zdjęć metropolity z różnych okresów jego życia oraz szereg dokumentów. Stanowi to dodatkową wielką zaletę pracy, a dla tzw. „przeciętnego czytelnika” czyni ją jeszcze bardziej atrakcyjną.

Pracę kończy bogaty wykaz źródeł i literatury oraz indeks osobowy, bez których trudno sobie wyobrazić szanujące się opracowanie o charakterze naukowym.

Prezentowana książka stanowi ważny wkład w poznaniu losów jednego z najwybitniejszych hierarchów naszej Cerkwi i jego miejsca wśród najnowszych dziejów Polski. Powinna więc zainteresować nie tylko historyków i duchownych, ale również osoby zgłębiające najnowsze dzieje prawosławia w naszym kraju.

Film można nabyć w Wydawnictwie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej (tel./fax: 857443646, e-mail: wydawnictwo(at)orthodox(dot)pl) oraz przez Internet: sklep.cerkiew.pl.

— Jarosław Charkiewicz