Nowość wydawnicza: "Liturgia śmierci i kultura współczesna"

W ostatnich latach na polskim rynku wydawniczym pojawiło się kilka różnych prac poświęconych prawosławnemu pojmowaniu śmierci. Każda z nich niesie w sobie, w większym lub mniejszym stopniu, zarówno poznawczą wiedzę teologiczną, jak i wiedzę praktyczną, mającą przełożenie na codzienne życie wiernych i ich spotykanie śmierci. Prace te wybiegają również myślami w kwestię tzw. „życia po życiu”. W ten różnorodny już wachlarz tekstów poświęconych kwestii śmierci trafnie wpisuje się najnowsza publikacja Warszawskiej Metropolii Prawosławnej. Są nią rozważania związane ze śmiercią autorstwa jednego z najwybitniejszych amerykańskich teologów prawosławnych – o. Aleksandra Schmemanna.

„Tak jak większość wystąpień i publikacji o. Aleksandra – przeczytać możemy w przedmowie, którą napisał Siergiej Czapnin – także niniejsza nie jest tylko studium naukowo-teologicznym. Autor sytuuje zagadnienie śmierci w szerszym kontekście kultury cerkiewnej i światopoglądu chrześcijańskiego, a także życia współczesnego społeczeństwa, ukazując zarazem – w klarowny, a jednocześnie paradoksalny sposób – temat śmierci w kulturze

postchrześcijańskiej”. Na temat śmierci o. Aleksander pisał już niemało w swoich „Dziennikach”, jednak wyłącznie jej poświęcił cztery wykłady, które wygłosił 27 i 28 czerwca 1979 r. w ramach letniej szkoły – sympozjum poświęconego jakiemuś jednemu zagadnieniu, odbywającemu się w seminarium św. Włodzimierza w Nowym Jorku. Wykłady te miały stanowić bazę dla jednej z jego przyszłych książek poświęconej temu zagadnieniu, lecz odejście autora do życia wiecznego w 1983 r. temu przeszkodziło…

Skądinąd dla wielu prowokacyjny tytuł pozycji mógłby sugerować możliwość symbiotycznego połączenia najważniejszego dla prawosławnych chrześcijan nabożeństwa – św. Liturgii, z tym, co – z pozoru – najstraszniejsze, a mianowicie śmiercią. W rzeczy samej, autor umyślnie używa tego wyrażenia, powracając do znaczenia terminu „liturgia”, jakie miał on w Cerkwi w pierwszych wiekach. Tym samym nie umniejsza ono ani rangi św. Liturgii, ani nie podnosi ziemskiej śmierci cielesnej do poziomu tego kluczowego z nabożeństw. Autor przecież jest świadom, że śmierci jako takiej Bóg nie stworzył, a jest ona – jedynie czy aż – „skutkiem ubocznym” grzechu prarodziców, z którego konsekwencjami mierzy się każdy człowiek z osobna, całe społeczeństwa i narody, cała ludzkość.

Jak się m.in. dowiadujemy z pracy o. Aleksandra, chrześcijanie nie zawsze – zarówno podświadomie, jak i nieświadomie – pojmowali śmierć tak, jak to czynią obecnie. Dla chrześcijan pierwszych wieków nie była ona czymś strasznym i odrażającym. Ich wiara, że Chrystus swym zmartwychwstaniem całkowicie unicestwił śmierć, była przeogromna. To dopiero postępujący sekularyzm i stopniowa, początkowo nieuświadomiona, a w późniejszym czasie zapewne i świadoma (czego powodem była i jest uległość wiernych wobec postępującej laicyzacji), zmiana podejścia do śmierci, sprawiła, że współczesne jej pojmowanie w tak znacznym stopniu odbiega od pierwotnego.

Na książeczkę składają się cztery wykłady, noszące następujące tytuły: „Rozwój chrześcijańskich obrzędów pogrzebowych”, „Pogrzeb: obrzędy i zwyczaje”, „Modlitwa za zmarłych” oraz „Liturgia śmierci i współczesna kultura”. Każdy z nich to temat w pewnym stopniu zamknięty, a jednocześnie otwarty, nawiązujący do pozostałych, uzupełniający je i dopełniający.

Serdecznie zachęcam do sięgnięcia po prezentowaną publikację. Z pewnością każdy z czytelników znajdzie w niej wiele myśli, które pozwolą mu inaczej, pozytywniej spojrzeć na kwestię śmierci, co w efekcie – choć wymaga to wielu wysiłków i czasu – być może kiedyś doprowadzi do stopniowego powrotu do tego radosnego pojmowania przejścia do życia lepszego, jakie żyło w sercach pierwszych chrześcijan.

Zaletą książki jest jej poręczny format i twarda okładka.

Książkę można nabyć m.in. w siedzibie wydawnictwa w Białymstoku (ul. św. Mikołaja 5, tel. 85-744-36-46, e-mail: [email protected]), Centrum Kultury Prawosławnej oraz w sklepie internetowym sklep.cerkiew.pl.

— Jarosław Charkiewicz