O języku polskim w PAKP

Rada Języka Polskiego, organ działający przy prezydium Polskiej Akademii Nauk, w swoim dokumencie o stanie ochrony języka polskiego za lata 2003 – 2004 odniosła się też do stanu języka polskiego używanego w różnych Kościołach. Przyjrzano się również stanowi języka w Kościele prawosławnym w Polsce.

W listach pasterskich PAKP zwrócono uwagę przede wszystkim na komunikatywność, której w prawosławnych tekstach brakuje. „Za prymarną funkcję prawosławnych listów pasterskich uznać należy, jak się zdaje, funkcję mistagogiczną – ich celem jest wprowadzenie w misterium [świąt]. Autorzy nie stawiają sobie zatem celów komunikacyjnych, jak podawanie wiedzy (funkcja informacyjna) czy przekonanie do pewnych płynących z wiary prawd moralnych (funkcja perswazyjna). Najbardziej uderzającą cechą analizowanych tekstów jest ich znaczna rytualizacja, często połączona z obfitością stylistycznych ornamentów, leksykalnych ozdobników. Teksty obfitują w stylizowaną na dawną z szykiem przestawnym: w archaizmy leksykalne, wyrazy przestarzałe, dawne znaczenia i formy fleksyjne.

W rezultacie analiza języka tych listów wskazuje na ich względną poprawność językową, lecz całkowitą izolację ich języka w stosunku do kodu, którym na co dzień posługują się wierni w sytuacjach pozareligijnych. W takim wypadku intencja nadawcza może nie trafiać do odbiorców, nie stawać się istotnym czynnikiem ich rozwoju duchowego, może nie dochodzić do autentycznej komunikacji".

„Jeśli chodzi o teksty listów pasterskich Katolickiego Episkopatu Polski, to w całościowym oglądzie są one poprawne językowo, choć zdarzają się w nich błędy i usterki językowe, zwłaszcza składniowe i leksykalne, a używane środki językowe bywają mało funkcjonalne. W tekstach dotyczących kwestii społecznych używa się wielu wyrazów zapożyczonych i abstrakcyjnych, co utrudnia wiernym odbiór treści.”

Z najlepszą oceną spotkał się sposób komunikacji w listach synodów i konsystorzy Kościołów ewangelickich (ewangelicko-augsburskiego i ewangelicko-reformowanego). Jak wynika z analiz, są one językowo sformułowane tak, by nie sprawiać wiernym kłopotów w odbiorze, są pisane w miarę prostym, zrozumiałym językiem. „Wyraźna jest też tendencja do tego, by unikać zrytualizowanego języka religijnego na rzecz języka spontanicznego. Duchowni Kościołów ewangelickich pragną też przemawiać językiem zrozumiałym dla wiernych, zakorzenionym w ludzkim doświadczeniu, a jednocześnie w miarę starannym. Wzorem staje się tu polszczyzna używana w środkach masowej komunikacji, co powoduje, że język listów i orędzi staje się miejscami szablonowy, schematyczny”

„Można więc powiedzieć, że język oficjalnych przekazów religijnych duchownych różnych wyznań nie wymaga wprawdzie ochrony (jest w zasadzie poprawny), natomiast w różnym stopniu jest sprawny i przystosowany do funkcji, które powinien pełnić.” – podsumowuje swoje sprawozdanie RJP.

Rada Języka Polskiego została powołana w roku 1996. W skład 38-osobowej Rady wchodzą ludzie nauki (językoznawcy i przedstawiciele innych dyscyplin: fizyki, informatyki, medycyny, literaturoznawstwa, historii sztuki, filozofii, logiki, prawa) i kultury (pisarze, aktorzy, dziennikarze). Od maja 2000 r. przewodniczącym Rady jest prof. dr hab. Andrzej Markowski. Do zadań Rady należy m.in. stała dbałość o język polski i jego ochrona jako ogólnonarodowego dobra kultury i dziedzictwa narodowego oraz upowszechnianie wiedzy o polszczyźnie w prasie, radiu i telewizji, a także na konferencjach naukowych i popularnonaukowych oraz za pomocą własnych publikacji. Rada wypowiada się we wszystkich istotnych kwestiach dotyczących współczesnej polszczyzny, współtworzy politykę językową państwa, analizuje i krytycznie ocenia polszczyznę używaną publicznie.

Treść sprawozdania

— Anna Siegień