O Świętej Wodzie na Bractwie Studenckim

Wczoraj, 17 listopada 2004, gościem Bractwa Studenckiego w Białymstoku był ojciec Aleksander Makal, do niedawna proboszcz parafii św. św. Apostołów Piotra i Pawła w Wasilkowie. Spotkanie rozpoczęło się jak co tydzień krótkim molebniem w dolnej cerkwi soboru św. Mikołaja. W spotkaniu uczestniczyło ponad 40 osób - studentów i młodzieży. Tematem wykładu była historia Świętej Wody i Wasilkowskiej Ikony Matki Bożej.

Historia Według podań historycznych, początki prawosławia na terenie Wasilkowa sięgają XIII wieku. Prawdopodobnie od imienia księcia Wasylka, który w drugiej połowie XIII wieku założył nad Supraślą warowną twierdzę, wzięła swą nazwę osada i miasto. W uroczysku leśnym znajdowało się cudowne źródełko. Z okolicami Wasilkowa związane były różne legendy. Jedna z nich opowiada o cudownym uzdrowieniu Wasylka, brata księcia Rusi Halickiej Daniela, w uroczysku Święta Woda. Opowiada ona o odzyskaniu wzroku przez niewidomego po przemyciu oczu wodą, która wytrysnęła ze źródełka. Z wdzięczności za okazaną łaskę zbudował on w tym miejscu studzienkę, wzniósł szałas i umieścił ikonę Matki Bożej. Nad cudownym źródłem - obecnie Święta Woda - wybudowano pierwszą prawosławną kaplicę. Ofiarodawcą był Bazyli Papiernik (najprawdopodobniej zatrudniony w drukarni supraskiego monasteru). Także i on cudownie odzyskał wzrok po przetarciu oczu pochodzącą z tego źródełka wodą.

Święta Woda, cerkiew św. św. Apostołów Piotra i Pawła w Wasilkowie W 1839 r. car Mikołaj I doprowadził do zlikwidowania Unii na terenie imperium. Prześladowania nie ominęły unitów, jednakże Święta Woda pozostała pod ich władzą prawdopodobnie aż do roku 1875, nastęnie została przejęta przez prawosławnych. W 1876 r. konsekrowano tutaj nową, murowaną kaplicę wraz z dzwonnicą. Usytuowano ją kilkanaście metrów od dotychczasowej, drewnianej, którą rozebrano. Wkrótce postawiono jeszcze jedną, nową, znacznie mniejszą. Tak więc w tym czasie istniały dwie kaplice: jedna duża, obok źródła, druga mała, postawiona bezpośrednio nad źródłem.

Kapliczka nad źródłem przetrwała do I wojny światowej. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, katolicy przystąpili do odzyskiwania świątyń prawosławnych, o charakterze pounickim. Dotyczyło to również kaplicy w Świętej Wodzie. Nikt z historyków nie kwestionuje, że to miejsce należało do Cerkwi prawosławnej. Potem było unickie, następnie znów prawosławne. Po 1921 roku weszli tam katolicy. Okolice żródła w Świętej Wodzie przez wiele lat przypominały czasy prawosławne.

Cerkiew funkcjonowała do połowy XIX wieku. Od I wojny światowej zarówno cerkiew, jak i ikona, były we władaniu katolików. W 1940r. cerkiew dostała się pod okupację wojsk radzieckich. W roku 1941 została zniszczona, a osiem lat później przerobiono ją na kościół. Dopiero w 1953 roku z powrotem wróciła w ręce prawosławnych. Poświęcenia cerkwi dokonał 22 maja 1953 roku biskup brzeski Ignacy. Wygląd wnętrza nie uległ zmianie, z tym, że nie było już obrazu Matki Bożej, który przedtem wisiał na ścianie z prawej strony.

Od 1984 do 2004 roku proboszczem parafii był o. Aleksander Makal. W dniu 12 lipca 2003 roku w wasilkowskiej parafii prawosławnej obchodzono 150 lecie konsekracji cerkwi św. św. Apostołów Piotra i Pawła. Dzięki parafianom i proboszczowi gruntownie odnowiono elewacje zewnętrzne cerkwi i dzwonnicy, a także wnętrze świątyni. Władze samorządowe Wasilkowa ufundowały oświetlenie cerkwi z zewnątrz.

Ikona Szczególnie czczona w wasilkowskiej cerkwi jest ikona Matki Bożej Cierpiącej (Mnohostradalnoj), napisana na płótnie i podarowana cerkwi w 1866 r. Pierś Matki Bożej przebija miecz, a jej oczy wzniesione ku niebu są pełne łez. Obraz jest metaforą wersu z Ewangelii św. Łukasza: "A Twoją duszę przebije miecz" (2, 35). Doroczne święto ku czci ikony obchodzone jest w dziesiątą niedzielę po Passze. Kaplica posiada kopię cudownego obrazu Matki Bożej Bolesnej. Oryginał tego cudownego i historycznego obrazu został wywieziony do Rosji przez duchownego prawosławnego, proboszcza cerkwi wasilkowskiej Siergieja Leiniewicza przed okupacją niemiecką w roku 1915. W ten sposób Święta Woda straciła cenną ikonę pochodzącą być może z XIII w. Jej miejsce zajęła kopia. Ukazuje ona Matkę Bożą, jako młodą niewiastę w ciemnoniebieskiej chuście, z przechyloną lekko na prawo i w tył głową, ze sztyletem o okrągłej klindze wbitym w pierś, z zapłakanymi i podkrążonymi oczami. Jej kopia jest podobieństwem do Jerozolimskiej Ikony Matki Bożej. W każdą środę w cerkwi celebrowany jest akafist ku jej czci. Specjalnie do niego ułożono modlitwę, w której wspomina się o cudownych przypadkach uzdrowień.

fot. Grzegorz Barszczewski

— BMP Studenckie - Anna Witkowska