Obmycie nóg w warszawskiej katedrze

17 kwietnia, w Wielki Czwartek w katedrze św. Marii Magdaleny w Warszawie sprawowano Liturgię Wielkiego Czwartku wraz z obrzędem obmycia nóg. Liturgii i obrzędowi przewodniczył metropolita Sawa.

Liturgia Wielkiego Czwartku (św. Bazylego Wielkiego) rozpoczyna się wieczernią. Czytana Ewangelia zawiera obszerne fragmenty szczegółowo opowiadające o mistycznej wieczerzy, umyciu przez Chrystusa nóg Apostołom oraz o modlitwie w Sadzie Geetsemane. Zamiast Pieśni Cherubinów ("Iże Chieruwimy") śpiewa się część modlitwy przed komunią ("Wieczery Twojeja..."), której słowa oznaczają: "Synu Boży, przyjmij mnie jako uczestnika Twej mistycznej wieczerzy, nie ujawnię bowiem wrogom Twoim tajemnicy, ani też nie ucałuję Cię jak Judasz, lecz jak łotr wyznaję Ciebie: wspomnij mnie, Panie, w Królestwie Twoim."

Sprawowanie starożytnego obrzędu obmycia nóg jest odwzorowaniem sytuacji opisanej w Ewangelii, kiedy to Chrystus na znak swojej pokory obmywał nogi apostołom. Apostołów symbolizuje 12 kapłanów. Zwierzchnik Kościoła natomiast symbolizuje Chrystusa i obmywa im nogi.

Tuż po liturgii metropolita, symbolizujący Chrystusa podczas mistycznej wieczerzy i 12 duchownych, symbolizujących apostołów wychodzą na środek świątyni. Metropolita, do czytanych słów ewangelii „Wiedząc, iż Ojciec wszystko dał mu w ręce i że od Boga wyszedł i do Boga odchodzi, wstał od wieczerzy, złożył szaty a wziąwszy prześcieradło przepasał się.” (J 13, 3-4) zdejmuje szaty liturgiczne i przepasuje się ręcznikiem. Wraz z czytaniem dalszego fragmentu ewangelii metropolita bierze miskę, nalewa wody, podchodzi kolejno do 12 duchownych i myje im nogi, a następnie wyciera ręcznikiem, którym jest przepasany.

Ostatni z duchownych symbolizuje św. Piotra, który powiedział do Chrystusa: „Panie, Ty miałbyś umywać nogi moje?” Na co Chrystus odpowiedział „Co ja czynię, ty nie wiesz teraz, ale się potem dowiesz”. Na co Piotr: „Przenigdy nie będziesz umywał nóg moich” A Jezus: „Jeśli cię nie umyję, nie będziesz miał udziału ze mną”. Podobny dialog odbywa się między duchownym, a metropolitą. Następnie Metropolita ubiera się z powrotem w szaty liturgiczne.

Na zakończenie obrzędu odmawiana jest modlitwa, której słowa brzmią: „przyjdź do niegodnych sług Twoich, naśladujących Twój przykład, i obmyj wszelką nieczystość i brud naszych dusz, abyśmy obmyci z pyłu grzechów (…), i prześcieradłem miłości otarłszy jeden drugiego, mogli podobać się Tobie przez wszystkie dni naszego życia i znaleźć łaskę przed Tobą.”

Wielki Czwartek w Kościele prawosławnym to dzień, kiedy wspominana jest mistyczna wieczerza i ustanowienie przez Jezusa sakramentu Eucharystii. Podczas Liturgii kapłani przygotowują Dary, które będą używane do Eucharystii chorych w ciągu całego roku. Dary te przechowywane są w specjalnym pojemniku na ołtarzu w każdej cerkwi, zwanym „darochranitielnicą”. Wielki Czwartek to również w niektórych Kościołach lokalnych dzień przygotowania i poświęcenia mirry (krzyżma) – którego używa się w sakramencie bierzmowania.

Obrzęd obmycia nóg jest znakiem pokory, którą wykazał Chrystus wobec swoich uczniów. Szczególnie znamienne ą tu słowa: „Jeśli tedy Ja, Pan i Nauczyciel umyłem nogi wasze, i wy winniście sobie nawzajem umywać nogi. Albowiem dałem wam przykład, byście i wy czynili, jak Ja wam uczyniłem. Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Sługa nie jest większy nad pana swego ani poseł nie jest większy od tego, który go posłał” (J 13, 14-16).

fot. Andrzej Chomczyk (www.orthodox.pl), Marta Łuksza

— Anna Czerewacka