Poświęcenie kaplicy prawosławnej w Tylawie

25 lipca br. arcybiskup przemyski i nowosądecki Adam poświęcił kaplicę prawosławną w Tylawie. W uroczystościach wziął udział biskup gorlicki Paisjusz, a także duchowieństwo diecezji oraz przybyli z Ukrainy byli mieszkańcy Tylawy, wierni diecezji i goście. Budowa pamiątkowej kaplicy prawosławnej w Tylawie rozpoczęła się w 2008 r. Kaplica wzniesiona została na miejscu cerkwi pw. Narodzenia Bogurodzicy, rozebranej po przesiedleniu ludności na Ukrainę Radziecką w 1945 r.

Biskup Paisjusz w kazaniu powiedział m. in. o duchowych aspektach budowy kaplicy w Tylawie. Nawiązując do deszczowej pogody władyka Paisjusz mówił o „historycznej drodze” trwania Łemków w Cerkwi prawosławnej. Na zakończenie uroczystości arcybiskup Adam podkreślił historyczny aspekt wydarzeń międzywojennych na Łemkowszczyźnie w szczególności w Tylawie. Władyka wskazując na „rewolucję duszy” wśród Łemków, którzy pod naporem łacińskich elementów na religijną kulturę wschodu, usuwanie z liturgii słowa „prawosławny”, usuwanie z użycia tradycyjnego krzyża prawosławnego (trzyramiennego), obawiając się zatracenia swej wiary, rezygnują z jedności z Zachodem.

Murowana, wysoka kaplica stanęła na miejscu ołtarza pierwotnej drewnianej dużej cerkwi z 1935 roku. Pierwotna cerkiew została rozebrana niedługo po II wojnie światowej, materiał sprzedano. Działkę pocerkiewną przekazał bezpłatnie w 2002 roku miejscowy właściciel. O postawienie kaplicy i jednoczesne uszanowanie swoich przodków zabiegali m.in. byli mieszkańcy Tylawy przesiedleni na Ukrainę w 1945 roku.

Tylawa jest znana z wydarzeń z 1926 roku, kiedy to stała się prekursorką powrotu Łemków do prawosławia. Stąd w 1926 r. rozpoczął się masowy powrót Łemków z Cerkwi unickiej, tzw. greckokatolickiej do Cerkwi prawosławnej. Fakt ten nazywany jest „powrotem”, ponieważ w tych regionach w XVII wieku ludność prawosławna postawiona została przed faktem unii z Rzymem: nie był to wybór Łemków, lecz akt polityczno – religijny. W przewodnikach turystycznych wydarzenia z 1926 roku są często określane pejoratywnie mianem „schizma tylawska”.

Bezpośrednim powodem zmiany wyznania na prawosławie były kwestie liturgiczne, ingerencja łacińskich elementów w obrządek bizantyński – prawosławny, stopniowa latynizacja, pomijanie lub usuwanie z liturgii słowa „prawosławny”, klerykalizacja duchowieństwa, narzucanie obowiązkowego celibatu, wygórowane opłaty za posługi duszpasterskie i świadomość pozostająca w narodzie, że jego chrześcijaństwo opiera się na wierze prawosławnej. W Tylawie 16 listopada 1926 roku na wiejskim wiecu ludność w całości powraca na prawosławie występując z Kościoła greckokatolickiego, kolejną wsią była Trzciana. Niemal jednocześnie ze złożoną w starostwie krośnieńskim deklaracją zmiany wyznania sprawę przedłożono prawosławnej metropolii w Warszawie. Ludność oficjalnie zwróciła się z prośbą do metropolity Dionizego o przyłączenie ich do Kościoła prawosławnego.

Władze państwowe z formalnym uznaniem parafii w Tylawie zwlekały, mając nadzieję, że proces ten ma charakter przejściowy. Gwałtowny rozwój prawosławia zmusił metropolitę Dionizego do sukcesywnego zabiegania u władz państwowych o uregulowanie stanu prawnego nowopowstających parafii. Metropolita w jednym z pism pisze: „ruch ten [powroty do prawosławia - RD] posiadający charakter całkowicie naturalny i żywiołowy, nie podniecany żadną specjalną agitacją i przybierający coraz szersze rozmiary bezwzględnie wymaga uregulowania i opieki ze strony władz kościelnych. (AAN, MWRiOP, sygn. 1043, s.37). Hierarchia prawosławna stanęła przed poważnym dylematem, ponieważ tak szybki rozwój placówek parafialnych zaskoczył wszystkich (ks. R. Dubec, Magury 2005, str. 83). Od Tylawy rozpoczęły się wydarzenia, które swoim zasięgiem objęły znaczną część środkowej i zachodniej Łemkowszczyzny. Wkrótce po Tylawie na prawosławie powróciły m. in.: Królowa Ruska, Binczarowa, Florynka, Bogusza, Ciechania, Czarne, Desznica, Długie, Izby, Lipna, Lipowiec, Milik, Mszana, Piorunka, Polany, Radocyna, Bartne, Śnietnica, Świątkowa Wielka, Świerżowa Ruska, Trzciana, Wołowiec... Według różnych danych w okresie 1926-1939 na prawosławie powróciło od 18 do ponad 25 tys. osób.

Kaplica pw. Narodzenia Bogurodzicy została poświęcona, ale jeszcze będzie wymagała w pomalowania z zewnątrz, wykonania posadzki, zagospodarowania terenu wokół obiektu. Właścicielem prawnym działki z kaplicą w Tylawie jest parafia prawosławna w Gorlicach.

Dla pragnących wesprzeć dzieło ukończenia budowy kaplicy podajemy numer rachunku bankowego:
Parafia Prawosławna św. Trójcy w Gorlicach
Bank Spółdzielczy w Bieczu/odział Gorlice
97 8627 0001 2002 3008 3684 0001
Z dopiskiem „Tylawa”

— ks. Julian Felenczak