Relikwie św.św. Kosmy i Damiana w Białymstoku

Duchowa radość i wzruszenie towarzyszyły przybyciu cząsteczki relikwii świętych lekarzy i cudotwórców Kosmy i Damiana do białostockiej parafii św. Jana Teologa na Bacieczkach.

Relikwie św.św. lekarzy przybyły do Polski z regionu Kosowa i Metochii z monasteru poświęconego ich pamięci w miejscowości Zocziszte. Jest to miejsce wyjątkowe, od wieków słynące cudami i uzdrowieniami przy relikwiach św.św. lekarzy Kosmy i Damiana, które „od zawsze” spoczywały w monasterskiej cerkwi. „Od zawsze”, bo święci bracia żyli na przełomie III i IV wieku po Chrystusie. Właśnie w drugiej połowie IV wieku w południowo-zachodniej części Kosowa, na wzgórzach otaczających górskie pasmo i słynących z plantacji winorośli, powstała chrześcijańska świątynia. Dziś świadczą o tym najnowsze badania archeologiczne, które odkrywają fundamenty dawnej bazyliki, płyty nagrobne oraz symbole wczesnochrześcijańskie wyryte na kamieniach.

Pierwsze zachowane wzmianki o męskim monasterze ku czci św.św. Kosmy i Damiana pojawiają się dopiero w XI wieku, ale mowa jest o słynącym cudami i uzdrowieniami monasterze Zocziszte, w którym przechowuje się święte relikwie. Nazwa monasteru pochodzi od pobliskiej miejscowości, choć raczej wydaje się słuszne twierdzenie, iż to miejscowość wzięła nazwę od monasteru (Zocziszte - słowiańskie za oczi, od licznych uzdrowień ślepych, z których słynie monaster). Tak więc pochodzenie świętych relikwii w monasterze nie jest do końca jasne, ale ponad 1600-letnia historia tego miejsca jest, jak się wydaje, nierozerwalnie związana ze świętymi braćmi.

Z czasem Zocziszte stało się duchowym centrum, głównie ze względu na relikwie św.św. lekarzy, przy których miało miejsce wiele cudów i uzdrowień.

Ponad 500-letnia okupacja turecka Serbii, a następnie okres drugiej wojny światowej i czasy komunistyczne w Jugosławii doprowadziły do upadku monasteru. Mimo że zabrakło mnichów, św.św. Kosma i Damian nie opuścili Kosowa i za pośrednictwem swych relikwii wciąż czynili liczne cuda.

W 1992 roku do Zocziszte znów przybyli mnisi. Niestety dobre dzieło odnowienia życia duchowego w Zocziszte przerwała wojna.

W 1999 roku albańscy ekstremiści podpalili, zbezcześcili monaster, wysadzili w powietrze starą cerkiew, ograbili i ogołocili budynki monasterskie. Mnisi dzięki pomocy wojsk międzynarodowych uciekli, zabierając ze sobą największą świętość – relikwie braci lekarzy. W 2004 roku wrócili. Mimo tragicznej sytuacji i ciągłego zagrożenia ze strony muzułmańskich ekstremistów monaster udało się częściowo odbudować i przywrócić mu dawną chwałę. Odbudowa monasteru była możliwa również dzięki pomocy prawosławnych z Polski. W roku 2006 grupa prawosławnych ludzi z Białegostoku, redakcja portalu kosovo.cerkiew.pl oraz redakcja „Przeglądu Prawosławnego” zorganizowali zbiórkę środków finansowych na potrzeby odnowy monasteru. Do monasteru Zocziszte zorganizowano kilka pielgrzymek z Polski.

W 2006 roku, gdy życie monastyczne w Zocziszte było już ustabilizowane, sześciu mieszkających tam braci szukało nowych możliwości utrzymania monasteru. Na skutek sytuacji politycznej mnisi utracili swoje ziemie wokół monasteru oraz winorośle, które od wieków stanowiły główne źródło utrzymania. Postanowiono otworzyć pracownię ikonograficzną. Mistrzowie ikonografii z Serbii, Rosji i Grecji przez rok uczyli mnichów techniki i metod pisania ikon. Pierwsza ikona, którą bracia napisali samodzielnie, przedstawia patronów monasteru – św.św. lekarzy Kosmę i Damiana, którzy w rękach trzymają główną, rok wcześniej odbudowaną cerkiew w Zocziszte.

W 2007 roku do Polski przybył odnowiciel i przełożony monasteru Zocziszte – ojciec Petar. Jako znak braterskiej miłości, modlitewnej pamięci i wdzięczności przywiózł ze sobą właśnie tę ikonę. Z błogosławieństwa arcybiskupa białostockiego i gdańskiego Jakuba ikona została umieszczona w nowej cerkwi św. Jana Teologa w Białymstoku.

Wtedy też zrodziła się idea przywiezienia cząsteczki relikwii świętych Kosmy i Damiana do Polski. Dzięki błogosławieństwu arcybiskupa Jakuba oraz życzliwości biskupa Kosowa Artemiusza wraz z braćmi monasteru Zocziszte Bóg pozwolił zrealizować te święte dzieło. W sierpniu 2009 ojciec Michał Czykwin – wikariusz parafii św. Jana Teologa w Białymstoku, przebywał w Kosowie i Metochii, gdzie 6 sierpnia po Boskiej Liturgii uroczyście oddzielono cząsteczkę relikwii, która miała spocząć w białostockiej cerkwi. Według woli św.św. braci stało się tak kilka dni później.

W oficjalnym piśmie skierowanym do władyki Jakuba, biskup Kosowa Artemiusz napisał m.in.: …Mając w pamięci Waszą braterską miłość i gościnność (…) zdecydowaliśmy, że w braterskiej miłości spełnimy prośbę (…) i damy cząsteczkę świętych relikwii, aby imię Boże i cuda czynione przez św.św. lekarzy wysławiały się również w bratnim nam polskim narodzie. Mamy przekonanie, że modląc się przed tymi świętymi relikwiami, wspomnicie nas i nasz umęczony serbski naród w Kosowie i Metochii.

Niech dobry Bóg ma w opiece prawosławnych w Serbii i Polsce, a św.św. bracia Kosma i Damian otoczą i nas swą opieką, tak jak to czynią od wieków w Kosowie i Metochii.

Uroczystości związane z przybyciem relikwii oraz ich wystawienie dla wiernych są zaplanowane na 22 i 23 sierpnia w cerkwi św. Jana Teologa w Białymstoku, ul. Kołłątaja. Serdecznie zapraszamy.

— ks. Michał Czykwin