Spotkanie bractwa z wiosennymi zwyczajami i obrzędami

Spotkania Bractwa Studenckiego w Białymstoku zazwyczaj rozpoczyna molebien w dolnej cerkwi soboru. Następnie w Centrum Kultury Prawosławnej omawiane są z opiekunem duchownym czytania fragmentów Pisma Świętego, a po tym następuje przejście do tematu danego spotkania.

W środę, 30 marca, tematem spotkania bractwa były zwyczaje i obrzędy prawosławne. Zaproszenie na nie przyjął znawca tematu Doroteusz Fionik, który jest m.in. animatorem kultury ludowej. Po modlitwie w cerkwi i omówieniu czytania Ewangelii św. Marka gość opowiadał o wiosennych obrzędach i zwyczajach. Członkowie studenckiego bractwa i jego sympatycy, którzy wzięli udział w spotkaniu, mogli dowiedzieć się, pogłębić swoją wiedzę na temat zwyczajów i obrzędów związanych z taki świętami jak: Zwiastowanie, Wielkanoc, Radonica, św. Jerzego, Pięćdziesiątnica.

Ze świętem Zwiastowania (Błahowieszczenije) związany jest obrzędowy wypiek o takich kształtach jak: bocianie nogi (busłowy łapy), narzędzia gospodarskie, np. brony (borony), sierpy (serpy). Takie drożdżowe smakołyki to podarunek dla dzieci, które dzieliły się nimi z bocianami. Biegały pod ich gniazda i wrzucały, wkładały je tam. Na koniec spotkania była okazja, by spróbować takich tradycyjnych, drożdżowych wypieków. Upiekła je Ania Fionik, siostra pana Dariusza.

Nieodłącznym elementem Wielkanocy są jajka. Pisanki mogą być zdobione techniką batiku szpilkowego, lub lejkowego, ta druga charakterystyczna jest dla miejscowości nabużańskich. W czasie spotkania można było zapoznać się z symboliką wzorów umieszczanych na pisankach. Kropki to symbol deszczu i ziarna zbóz. Element przypominający gałązkę choinki to symbol człowieka, gdy linie poboczne są równe oraz drzewa życia, gdy są różnej długości.

W czasie wielkanocnego tygodnia, włącznie z Poniedziałkiem Przewodnim śpiewano pieśni, w zależności od regionu Podlasia, zwane ohulkami lub rohulkami. Nazwa pieśni występuje też jako nazwa własna, imię. Profesor Jaroszewicz, jak można było dowiedzieć się na spotkaniu, zapisał w latach 40-tych XIX wieku, że koło Dobrywody dziewczęta i kobiety zbierały się na końcu wsi. Spośród siebie wybierały jedną, dawały jej imię, nazwisko Rohulka. Brały się za ręce wokół niej, robiły koło zwane horodom i śpiewały. Rahulka brała z koła jedną z dziewcząt i tańczyła z nią, i tak po kolei. W Mikuliczach koło Rogacz w Poniedziałek Przewodni (dzień przed świętem Radonica) robiono kukłę ze słomy. Potem niesiono ją na most, podpalano i wrzucano do wody. Taką kukłę nazywano rohulką. W Kożynie natomiast młodzież w wieczory tygodnia paschalnego wypływała czółnami na rzekę Łoknicę i wtedy śpiewała.

Tradycyjnie świętowanie dnia pamięci św. Jerzego (Juryja) to obchodzenie z korowajem zasianego pola, turlanie, przetaczania się po życie. Potem siedzenie z całą rodziną przy zasiewach, spożywanie posiłku. Taką formę majówki, tyle że z bogatszym, agrarnym sensem przedstawił wraz ze zdjęciami Doroteusz Fionik, który wraz z rodziną i sąsiadami ją kultywuje.

Korowód z kustem, prowadzony w dniu Świętej Trójcy polegał na tym, iż po wyjściu z cerkwi dziewczynę (pannę) ubierano w gałęzie pełne liści klonu, lipy i tataraku. Następnie prowadzono po polach i lasach lub chodziło się od domu do domu, śpiewając, wznosząc hymny ku Bogu w Trójcy. W wyborze panny kierowano się niezamożnością i wybierano biedną, często sierotę i zbierano na jej rzecz (np. na buty). Gospodarze odwzajemniali się dając śpiewaczkom pieniądze i jedzenie.

Opowieści o wiosennych zwyczajach i obrzędach były wzbogacone zdjęciami i ilustracjami. Muzyczne zwyczaje związane z ohulkami łatwiej było sobie wyobrazić dzięki rysunkom Mirosława Zdrajkowskiego. Ilustracje, jakie widzieli uczestnicy spotkania, przedstawiające korowód dziewczęcy z rohulką i jej topienie oraz pływanie łódkami po rzece Łoknica ze śpiewem na ustach, można zobaczyć też w książeczce dołączonej do CD „Ohulki dla Hanulki”.

Ze względu na święto Zwiastowania spotkanie Bractwa Studenckiego w środę, 6 kwietnia, nie odbędzie się. Kolejne planowane jest na 13 kwietnia.

zdjęcia Marta M.

— Elżbieta Iwaniuk