Wielki Piątek

W Wielki Piątek wspominana jest śmierć Chrystusa na krzyżu. W żadnej cerkwi nie jest sprawowana Liturgia eucharystyczna.

Po południu celebrowane jest nabożeństwo wieczorne, poświęcone pamięci śmierci i zdjęcia z krzyża Jezusa Chrystusa. W jego trakcie czytane są trzy fragmenty Starego Testamentu. W pierwszym mowa jest o Mojżeszu, który modlił się do Boga za cały lud. Tak samo Jezus Chrystus jest Orędownikiem ludzi przed Bogiem. W drugim fragmencie zawarty jest opis pobłogosławienia przez Boga Hioba za jego cierpliwość w czasie cierpień. Trzeci fragment przepowiada niebywałe poniżenie Zbawiciela. Lekcja apostolska podkreśla, że na krzyżu ujawniła się Mądrość Boża, a ewangelia szczegółowo przedstawia śmierć Chrystusa na krzyżu.

Po ekteniach chór śpiewa sticherę "Ciebie, który odziewasz się w światłość, jak w szatę". Podczas śpiewu tej stichery kapłan okadza całun z wizerunkiem Chrystusa w grobie - płaszczanicę, przygotowany i leżący na ołtarzu. Po "Ojcze nasz" całun przy śpiewie wzruszających troparionów, z wielkim nabożeństwem jest wynoszony na środek świątyni. Następnie kapłan i wierni z bojaźnią Bożą i w skupieniu oddają mu pokłon i całują ikonę Chrystusa złożonego do grobu, której wizerunek znajduje się na całunie.

W Wielki Piątek obowiązuje szczególnie surowy post. Wszyscy powinni starać się powstrzymać od posiłków aż do wieczora, do oddania pokłonu całunowi z wizerunkiem Chrystusa.

Wieczorem lub w nocy sprawowana jest jutrznia Wielkiej Soboty, będąca symbolicznym obrzędem pogrzebu Chrystusa. Podczas śpiewu troparionów kapłan wychodzi z ołtarza przed płaszczanicę. Wierni stoją z zapalonymi świecami. Rozpoczyna się nadgrobny śpiew siedemnastej katyzmy psalmu 118, w którym autor przepowiedział w 175 wersetach zawarcie Nowego Przymierza z Bogiem z jego naczelnym nakazem - miłością i posłuszeństwem. Po każdym wierszu psalmu następuje krótki tekst wychwalający zmarłego i złożonego do grobu Zbawiciela.

Po katyzmie następuje kanon Wielkiej Soboty, utwór o podniosłym charakterze, pełen uczucia i bogaty w treści dogmatyczne. Jego ostatnia pieśń zawiera wzruszające słowa, z którymi Chrystus zwraca się do Matki Bożej – „Nie opłakuj Mnie Matko, widząc w grobie Syna (...) powstanę bowiem w chwale”.

Podczas śpiewu "Chwała na wysokościach Bogu" kapłan ponownie wychodzi z ołtarza, trzykrotnie okadza całun i przy dźwięku dzwonów rozpoczyna się uroczysta procesja z całunem wokół cerkwi. Procesja z płaszczanicą nawiązuje do tego, jak Józef z Nikodemem oddali ostatnią posługę Ukrzyżowanemu, zdjęli ciało z krzyża, owinęli w całun i złożyli do grobu. Oprócz tego, procesja symbolizuje zstąpienie Chrystusa duszą do piekła i zwycięstwo nad śmiercią. Ponieważ swą śmiercią Zbawiciel ponownie otworzył nam drzwi do raju, płaszczanica po procesji przynoszona jest pod otwarte królewskie wrota. Po procesji i złożeniu płaszczanicy na poprzednim miejscu - pośrodku cerkwi, czytana jest paremija mówiąca o suchych kościach, które ożyły, czyli o zmartwychwstaniu ciał. Po paremii czyta się lekcję apostolską, w której mowa jest o tym, że "Chrystus został złożony w ofierze jako nasza Pascha".

•teksty nabożeństw Wielkiego Piątku •teksty nabożeństw Wielkiej Soboty

•Treść nabożeństwa Płacz Bogurodzicy ks. Jerzy Tofiluk •Ostatnie słowa Jezusa na Krzyżu ks. Włodzimierz Misijuk •Wielka Sobota ks. Aleksander Schmemann

Opis na podstawie: ks. Konstanty Bondaruk "Nauka o nabożeństwach prawosławnych"

— Ewa Siegień