Droga powrotna do raju

Jeśli chciwość wygnała nas z raju, to jej antidotum – post – przywróci nas do niego.

„Adam został wygnany z raju przez nieposłuszeństwo i odpędzony od słodyczy, skuszony przez słowa niewiasty, i nagi siedzi naprzeciw ogrodu, płacząc: Biada mi! Przeto starajmy się wszyscy gorliwie podjąć czas postu, słuchając tradycji ewangelicznych, aby będąc przyjemnymi Chrystusowi, znowu odzyskać rajskie mieszkanie” [stichera na Panie wołam niedzieli Seropustnej].

Post to unicestwienie śmierci, która była konsekwencją grzechu. Człowiek, który pości, uwalnia się (oczywiście na razie częściowo) od praw upadłego świata. Przerywa piekielny krąg dialektyki pożądania i rozkoszy, głodu i sytości, kierując swoje pragnienie ku kontemplacji rajskich realiów. Tak jak dziewictwo jest obrazem życia anielskiego i przywróceniem niewinności i beznamiętności Adama, tak post otwiera człowiekowi rajskie mieszkanie i przedsmak życia wiecznego, gdzie wybrani staną się prawdziwymi aniołami w ciele, ponieważ siła ich pragnienia zostanie całkowicie skierowana od ciała do ducha.

Post prawosławny jest głęboko przesiąknięty tą eschatologiczną atmosferą. Oczywiście pozostaje on środkiem do osiągnięcia doskonałości, ale sam w sobie jest już ubóstwiony. Można powiedzieć, że sam w sobie jest już celem. Na przykład zasady zakazujące spożywania mięsa podczas Wielkiego Postu mają oczywiście na celu osłabienie ciała, ale przestrzegając ich, wierzący przyswaja sobie nowy sposób życia: przywraca w sobie, tu i teraz, stan Adama, który przed upadkiem nie jadł mięsa, a tym samym poznaje przedsmak przyszłego życia, w którym, według świętego Teodora Studyty, wybrani nie będą już podlegać potrzebom ciała.

Post to odnowienie natury

Post to „przemoc wobec natury”, ale przemoc niezbędna, aby umysł ponownie odzyskał panowanie nad żołądkiem i nierozumną częścią duszy. Podczas gdy jedzenie rodzi namiętności, post jest „matką cnót” i wszystkich dobrych uczynków. Jest „królewską drogą oczyszczenia”, strażnikiem czystości i „matką bezstronności”. Jest podobny do miecza, który odcina od serca wszelkie zło, uspokaja namiętności, jak lwy, które prorok Daniel ujarzmił dzięki swojej wstrzemięźliwości; odpędzając demony, pomaga nam uniknąć ognia piekielnego, zapewnia nam wstawiennictwo aniołów i ożywia naszą duszę, umartwioną namiętnościami.

„Post jest matką czystości, potępieniem grzechu, wezwaniem do pokajania, mieszkaniem aniołów i zbawieniem ludzi”.

W okresie Wielkiego Postu post podporządkowuje ciało działaniom duszy: „Służąca nie wydaje już poleceń królowej, ale w końcu wraca na swoje miejsce”. To przywrócenie harmonii w ludzkim organizmie ma konsekwencje społeczne, a nawet kosmiczne, które święci ojcowie potrafili kultywować. Post, jak zapewniają, wprowadza równowagę w rodzinie: dzięki niemu młodzi i starzy pozostają na swoich miejscach i pielęgnują swoje cnoty; dzięki niemu państwo zachowuje dobry porządek, a miasto żyje w pokoju. Dzięki powściągliwemu stosunkowi człowieka – prawdziwego mikrokosmosu – do całego świata materialnego, którego centrum jest człowiek, samo powietrze staje się jakoś czystsze podczas Wielkiego Postu. Oczywiście oczyszczenie człowieka służy również kosmosowi.

Post i pokajanije

Post pozostaje oczywiście podstawowym, a nawet niezastąpionym wsparciem pokuty. Bez postu, czyli bez udziału ciała w wysiłkach duszy, które podejmuje ona przez 40 dni, aby nawrócić się i powrócić do swego pierwotnego stanu, pokajanije (metanoja) pozostałaby bezowocna. „Post – mówi św. Bazyli Wielki – jest początkiem skruchy”. Jednak w hymnologicznym katechizmie Triodionu Postnego tropariony wychwalające wyłącznie post są rzadkie, częściej kojarzą się one z metanoją lub ogółem cnót kultywowanych w okresie Wielkiego Postu.
„Trzeźwiej, czuwaj, wzdychaj, płacz postem; odrzuć wszelkie brzemię grzechu, duszo; aby gorącą skruchą pozbyć się ognia i opłakiwaniem namiętności zerwać szatę skruchy, przyjmując szatę Boską”.

Post i synergia (współpraca z Bogiem)

Jeszcze wyraźniej niż inne cnoty, które dotychczas analizowaliśmy, post wpisuje się w synergiczne działanie: umartwianie i podporządkowywanie ciała zależy wyłącznie od nas, ale to dobrowolne poświęcenie zapewnia nam duchową rekompensatę, która w rzeczywistości znacznie przewyższa ascetyczny wysiłek, jaki podejmujemy.

„Jeśli zgrzeszyliśmy – będziemy pościć, ponieważ zgrzeszyliśmy. Jeśli nie zgrzeszyliśmy – będziemy pościć, aby nie zgrzeszyć. Oddamy to, co mamy – post, i otrzymamy to, czego nie mamy – beznamiętność”.

Prawosławna asceza nie zna umartwiania ciała dla samego umartwiania. Post otwiera nas bowiem na kontemplację i to powinno być jego jedynym celem.

Post i kontemplacja

Ogólna zasada prawosławnej duchowości, zarówno w odniesieniu do czystości, jak i postu, jest taka, że ograniczeniom ciała musi koniecznie towarzyszyć proporcjonalna kontemplacja. Jeśli post jest połączony z prawdziwą wiarą i przestrzegany tak, jak przystało chrześcijaninowi (a nie tak, jak praktykują go faryzeusze), z pewnością poprowadzi umysł do wyżyn kontemplacji. Jak pisze św. Jan Klimak:
„...post to czystość modlitwy, oświecenie duszy, zachowanie umysłu, zmiękczenie zatwardziałości serca, brama wzruszenia [...], początek hezychazmu [...], przewodnik do beznamiętności, przebaczenie grzechów, brama i słodycz raju”.

Wyszczuplone ciało poszczącego pozwala mu z łatwością kroczyć ku niebu, a nawet wznieść się do deifikacji na „skrzydłach bożych cnót”.

„Przyjdź, duszo, odziana w cnoty postu, i wznieś się na skrzydłach od tego gorliwego gniewu, ku temu co wyższe; i rozkoszuj się w kontemplacji światłości, stając się sama obrazem Boskim przez wiarę”.

hieromnich Makary (tłum. Justyna Pikutin)

za: pravoslavie.ru

fotografia: orthodoxy_77 /orthphoto.net/