Maksym Bierezowski

Maksym Sazontowicz Bierezowski (1745-1777) był absolwentem Kijowskiej Akademii Duchownej, po ukończeniu której pozostał w chórze akademickim, gdzie zajmował się komponowaniem. Ponieważ odznaczał się szczególnymi uzdolnieniami, został wysłany do Włoch w celu udoskonalenia warsztatu kompozytorskiego. We Włoszech, w Bolonii, Bierezowski trafił pod opiekę znakomitego teoretyka, ojca Martini, u którego kształcił się między innymi Mozart. W 1771 roku Bierezowski powrócił do ojczyzny. Tu jego los potoczył się tragicznie. Nie zyskawszy uznania, w przypływie goryczy popełnił samobójstwo.

Niewielka, niestety, twórczość Bierezowskiego w cerkwi rosyjskiej przeszła praktycznie bez echa. W swoim koncercie „Nie otwierżi mienie wo wremia starosti” (wersety 9, 10, 11, 12 i 13 z psalmu 130) Bierezowski dał klasyczny przykład paraliturgicznego koncertu w stylu włoskim w rozumieniu rosyjskiego, prawosławnego, bardzo wykształconego muzycznie twórcy. Inne cerkiewne dzieła kompozytora zostały stworzone w zupełnie innej formie – np. w formie recytatywnych fraz z urozmaiconymi kadencjami na koniec poszczególnych członów „Wieruju”, przy czym owe kadencje służą niekiedy modulacji dla przedłużenia recytatywu kolejnej frazy, na nowym akordzie.

Bierezowski napisał także kilka priczastnych stichow – utworów wykonywanych w trakcie przyjmowania Św. Darów. Te dzieła były w swoim czasie zakazane. Mimo to w starych rękopisach pozostały: Liturgia, koncerty „Otrignu sierdce”, „Miłost’ i sud”, „Sława w wysznich Bogu”, stich „Chwalitie Hospoda s niebies”, „Błażeni jaże izbrał”, „Nie imamy inyja pomoszczi” i kilka innych. W. Mietałłow, który poświęcił trud odkrywaniu i krytyce dzieł muzyki cerkiewnej, tak charakteryzował twórczość Bierezowskiego: „Dzieła Bierezowskiego mają w sobie bardzo mało powiązań ze stylem włoskim i z wielu względów są niezależne i samoistne; są one poważnym zwrotem ku bardziej narodowemu stylowi w rozwoju cerkiewno-muzycznej twórczości. Swoboda i niezależność w prowadzeniu głosów w stylu kontrapunkcyjnym, artyzm najodpowiedniejszego, melodycznego prowadzenia oddzielnych głosów, rozsądny podkład tekstu, siła artystycznej twórczości i genialna technika w opracowaniu szczegółów – takie są charakterystyczne cechy muzyczno-cerkiewnej twórczości Bierezowskiego”.

Jak wiadomo, twórczość Bierezowskiego przypada na drugą połowę XVIII w., na czasy Katarzyny Wielkiej. Jego przedwczesna śmierć – w wieku niespełna 32 lat – nie dała mu szansy na dalszy rozwój, pogłębienie talentu, pozostawienie po sobie trwalszego śladu.

— Rafał Kucharczyk