Ojcowie Kościoła

Postanowienia soborów muszą być rozpatrywane w szerszym kontekście Ojców. Jednak podobnie jak w przypadku soborów lokalnych, Kościół ocenia ich selektywnie – poszczególni autorzy niekiedy błądzili lub też wypowiadali sprzeczne opinie. Ziarna patrystycznej pszenicy trzeba odróżnić od patrystycznych plew. Prawosławni nie powinni jedynie znać i być w stanie cytować Ojców – muszą wejrzeć w wewnętrzną głębię ducha Ojców i posiąść zdolność „patrystycznego rozumowania”, zdolność kierowania się duchem Ojców (gr. phronema ton Patron). Powinni też traktować ich nie jako relikty przeszłości, ale jako żywych i współczesnych nam świadków.
Kościół prawosławny nigdy nie usiłował dokładnie określić, kim są Ojcowie, a tym bardziej klasyfikować ich w porządku ważności. Szczególną czcią otacza jednak pisarzy IV w., przede wszystkim tych, których określa jako „trzech wielkich hierarchów”: Bazylego Wielkiego, Grzegorza z Nazjanzu (w prawosławiu znanego jako Grzegorz Teolog) i Jana Chryzostoma. Zdaniem prawosławnych „wiek Ojców” nie dobiegła końca w V w., bowiem wielu późniejszych pisarzy – Maksym Wyznawca, Jan Damasceński, Teodor Studyta, Symeon Nowy Teolog, Grzegorz Palamas czy Marek z Efezu - to również Ojcowie Kościoła. Doprawdy niebezpiecznie jest postrzegać Ojców jako zamknięty cykl pism, które należą całkowicie do przeszłości - czyż bowiem nasze obecne czasy nie byłyby w stanie wydać jakiegoś nowego Bazylego czy też Atanazego? Twierdzenie, że nie może już być żadnych Ojców jest równoznaczna przekonaniu, iż Duch Święty opuścił Kościół.

[Niniejszy tekst pochodzi książki biskupa Kallistosa Ware „Kościół prawosławny”, wydanej przez Bractwo Młodzieży Prawosławnej w Polsce, w grudniu 2002. Wszystkich zainteresowanych historią, nauczaniem i nabożeństwem Kościoła prawosławnego zachęcamy do lektury tej książki (dostępnej w sklepiku www.cerkiew.pl).]

— bp Kallistos (Ware), tłum. o. Włodzimierz Misijuk