Św. Mikołaj Kabasilas o Pieśni Trisagionu

Święty Boże, Święty Mocny, Święty Nieśmiertelny, zmiłuj się nad nami. Jest to być może jeden z najsłynniejszych i najbardziej znanych hymnów Kościoła prawosławnego, Trisagion lub Pieśń Trójświęta. Hymn Trisagionu jest śpiewany lub wypowiadany prawie na każdym nabożeństwie w Kościele prawosławnym.

Jest on znany zarówno dzieciom, jak i dorosłym. To modlitwa, w której każdy może wziąć udział. Jest to modlitwa, która stanowi rdzeń życia liturgicznego, ale również modlitwy prywatnej i domowej.

Jego słowa są proste i starożytne. Święty Boże, Święty Mocny, Święty Nieśmiertelny, zmiłuj się nad nami. Dzisiaj chciałbym, żebyśmy skupili się na tym hymnie, na tej szczególnej modlitwie wiernych do Boga.

Przytoczę tu kilka słów zaczerpniętych spod pióra św. Mikołaja Kabasilasa, z jego komentarza do Boskiej Liturgii.

Ta prosta modlitwa rezonuje w sercu kultu prawosławnego w wielu językach. Ale jak w przypadku każdej modlitwy naznaczonej jej powszechnością, częstotliwością, ryzykujemy utratę z oczu głębokiej chwili duchowej, jaką przynoszą nam jej słowa. Właśnie dlatego chciałbym podzielić się z wami słowami Mikołaja Kabasilasa, jednego z największych komentatorów Boskiej Liturgii.

Święty Mikołaj, który jest świętym Kościoła prawosławnego i którego święto obchodzone jest w cerkiewnym kalendarzu 20 czerwca, był XIV-wiecznym teologiem. Urodził się około 1319 roku w Salonikach, a jego wujek ze strony matki, Nilus Kabasilas, był biskupem Salonik i w zasadzie następcą św. Grzegorza Palamasa. Mikołaj Kabasilas, nasz święty Mikołaj, był natomiast pełnym blasku przykładem tradycji świeckiego teologa w historii prawosławia.

Św. Mikołaj nigdy nie został wyświęcony na kapłana, nigdy nie przyjął mniszych postrzyżyn, był laikiem, który ofiarował swoje życie Bogu, który ofiarował swoje życie niesieniu Bożego przesłania ludowi Kościoła. Napisał dwa niezwykłe teksty duchowe, które przybliżają teologię hezychastów świeckiej wspólnocie wiernych. Poprzez swoje komentarze na temat modlitwy i liturgii, w której wszyscy ludzie biorą udział, wyartykułował duchowość wielkich mnichów i nauczycieli.

Jednym z jego najistotniejszych tekstów jest komentarz do Boskiej Liturgii, w którym poświęca dwa paragrafy modlitwie Trisagionu. Mówiąc o Trisagionie, zaczyna od ukazania jego miejsca w liturgii. Trisagion pojawia się, gdy przygotowujemy się do wysłuchania Pisma Świętego, gdy zobaczymy już na własne oczy Księgę Ewangelii.

Św. Mikołaj pisze:

Następnie wychwalamy samego Trójjedynego Boga. Hymn, który śpiewamy, dotarł do nas przekazany przez aniołów i został zaczerpnięty z prorockiej Księgi Psalmów. Został zebrany przez Cerkiew Chrystusową i dedykowany Świętej Trójcy. Albowiem słowo Agios, które powtarzamy trzykrotnie, stanowi wezwanie anielskie; słowa „Mocny i nieśmiertelny Bóg” są tymi, które wypowiedział błogosławiony Dawid, wygłaszający: „Dusza moja pragnie silnego i żywego Boga”. Cerkiew, która łączy tych, którzy wierzą i wyznają Świętą Trójcę i Jedność Boga, jest tą, która połączyła te dwie aklamacje, łącząc i dodając wezwanie „zmiłuj się nad nami”. Cerkiew pragnie ukazać z jednej strony harmonię Starego i Nowego Testamentu, a z drugiej to, że aniołowie i ludzie, poprzez przyjście Chrystusa będącego i niebem i ziemią, budują jedną Cerkiew, wspólny chór. Dlatego hymn ten jest śpiewany po przeniesieniu i pokazaniu wiernym Ewangeliarza; podkreśla, że dzięki swemu przyjściu Chrystus dał nam miejsce pośród aniołów i niebiańskich chórów.

Św. Mikołaj kontynuuje:

Zanim rozpocznie się śpiew pieśni trójświętej, prezbiter prosi Boga o akceptację tego śpiewnego wychwalania oraz o zesłanie łaski na tych, którzy śpiewają. Jakiej łaski? Tej, która jest zgodna z treścią hymnu; modli się o, aby ich ciała i dusze były oczyszczone, aby przebaczone zostały ich grzechy, oraz aby mogli wychwalać Boga w światłości przez wszystkie dni ich życia. Następnie prezbiter wygłasza słowa, które stanowią motyw jego próśb: „Albowiem święty jesteś, Boże nasz, i wśród świętych przebywasz, i Tobie chwałę oddajemy”. Dla Najświętszego jest bowiem naturalnym radować i uświęcać swoich świętych. Gdy prezbiter odczyta te słowa modlitwy, dodaje tę część, przez co ukazuje wiernym moment rozpoczęcia Trisagionu. Po słowach prezbitera słyszymy „Amen”, wierni intonują hymn.

To fragmenty z rozdziałów 20 i 21 Komentarza do Boskiej Liturgii Św. Mikołaja Kabasilasa. Ten hymn jest hymnem aniołów, hymnem, który łączy anioły i ludzkość w tym, co św. Mikołaj nazywa jednym chórem.

I jest to chór, który śpiewa ten sam hymn w wielu językach i w wielu tonach. Pieśń aniołów i ludzi, jednocząca Kościół, jedyny Kościół, w niekończącym się uwielbieniu zjednoczonej Trójcy.

Jest to modlitwa, która prowadzi nas do słuchania Pisma Świętego, hymn uwielbienia samego Pana. Jest to hymn, który przywołuje całą historię naszego zbawienia, ponieważ aniołowie, którzy głoszą przyjście Pana, dołączają do nas w uwielbieniu Tego, który zmartwychwstał. W liturgii, gdy śpiewamy ten hymn, przygotowujemy się do przyjęcia samego Pana.

I tak stoimy przed drzwiami królewskimi z otwartymi sercami i otwartymi ustami, śpiewając razem, Święty Boże, Święty Mocny, Święty Nieśmiertelny, zmiłuj się nad nami. Bracia i siostry, bez względu na ton czy muzykę używaną w waszej parafii, bez względu na język, bez względu na otoczenie, bez względu na rodzaj służby, następnym razem, gdy nasze uszy usłyszą te słowa, przypomnijmy sobie boską interpretację Mikołaja Kabasilasa. Pamiętajmy, że w tym momencie anielskie słowa stają się naszymi słowami i śpiewamy razem z niebiańskim zastępem na chwałę naszego Pana i Boga, Boskiej Trójcy, Zbawiciela naszych dusz.

Amen.

biskup Ireneusz (Steenberd) / tłum. Jakub Oniszczuk

za: A Word from the Holy Fathers

fotografia: alik / www.orthphoto.net /