Zatwierdzenie przez króla Władysława IV stanu szkolnictwa prawosławnego w Rzeczpospolitej
W wyniku starań króla Władysława IV Wazy o uzyskanie poparcia politycznego ze strony prawosławnych monarcha potwierdził prawa do posiadania szkół przez „wyznających wiarę grecką”. Najsłynniejszą, i w sumie dopiero co zorganizowaną, szkołą była Akademia Mohylańska.
Pierwsza prawosławna szkoła w Kijowie powstała w okresie I Rzeczpospolitej w 1615 r. przy Monasterze Pieczerskim. Była to tzw. szkoła przyklasztorna. Rok później powstało Bractwo Kijowskie. W 1631 r. patriarcha konstantynopolitański błogosławił późniejszemu świętemu, a wówczas archimandrycie Piotrze (Mohyle) [1596-1647] na utworzenie szkoły duchownej. Późniejszy metropolita kijowski doprowadził do połączenia szkoły przyklasztornej i Bractwa Kijowskiego w jedną całość – szkołę kijowską zwaną „Ateneum Mohylańskim” jesienią 1632 r. Uczelnia składała się z pięciu klas niższych w których wykładano: infimę, gramatykę, syntaksymę, retorykę, poezję i jednej klasy wyższej w której uczono filozofii. Wokół szkoły skupiło się wielu wybitnych ówczesnych uczonych działających na terenie Rzeczpospolitej m. in. bp Sylwester (Kossow) - późniejszy metropolita kijowski. Szkoła założona przez archimandrytę Piotra (Mohyłę) posiadała status szkoły średniej.
Szkołę ukończyli m. in. św. Dymitr Rostowski, św. Joazaf Białogrodzki, św. Teodozjusz Czarnogrodzki, św. Innocenty Irkucki, św. Paisjusz Wieliczkowski, hetmani zaporoscy – Jerzy Chmielnicki, Piotr Doroszenko, Iwan Skoropacki.
W 1701 r. gramotą cara Piotra I Szkole Mohylańskiej został nadany status Akademii. Za panowania carycy Katarzyny II pojawiły się niezrealizowane projekty przekształcenia Akademii w Uniwersytet z Wydziałem Teologicznym. W 1819 r. metropolita kijowski Eugeniusz (Bołchowitinow) przekształcił Szkołę w Kijowską Akademię Duchowną. Dzięki swojej działalności Akademia w latach 60 i 70 XIX w. opublikowała tłumaczenie na j. rosyjski trzydziestu tomów dzieł Św. Ojców Cerkwi. Od 1874 r. rektorzy uczelni piastowali godność biskupią. W 1910 r. Akademia przeszła kolejną reformę. Od tej pory na uczelni istniały katedry: patrologii, historii Cerkwi, języka cerkiewno – słowiańskiego, paleografii i historii rosyjskiej cerkwi.
W 1918 r. władze bolszewickie zamknęły szkołę. Akademia została reaktywowana w 1992 r. Obecnie jest czteroletnią uczelnią wyższą Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej. Rektorem Akademii jest o. prot. Mikołaj Zabuh.
Na podst.:
www.orthodox.org.ua
A.Artemiuk, Św. Piotr (Mohyła) metropolita kijowski i halicki, w: „Arche”,nr 2/ 2000;
A. Mironowicz, Szkolnictwo prawosławne w Rzeczposolitej, w: Szkolnictwo prawosławne w Rzeczpospolitej, red. A. Mironowicz, P. Chomik, U. Pawluczuk, Białystok 2002.
www.collegium.org.ua
Stefan Dmitruk
