Zjednoczenie naszych dusz - Kościół jako epikleza

Można by przypuszczać, że pierwsze słowa liturgii prawosławnej to błogosławieństwo wypowiedziane przez kapłana słowami: „Błogosławione królestwo Ojca i Syna, i Świętego Ducha”. Nie jest to prawdą. Pierwsze słowa liturgii to nie błogosławieństwo wypowiedziane przez kapłana, lecz stwierdzenie diakona. Zwraca się on do kapłana i mówi: „Nadszedł czas, aby Pan działał”. Potem następuje krótki dialog między kapłanem a diakonem, który kończy się wyjściem diakona z ołtarza, by stanąć przed Wrotami Królewskimi i zaprosić kapłana do udzielenia głośnego błogosławieństwa wstępnego. Dopiero potem kapłan intonuje „Błogosławione królestwo”. Większość wiernych nie jest świadoma tego fragmentu w liturgiach, ponieważ albo w ich zgromadzeniu nie ma diakona, albo wymiana zdań między kapłanem a diakonem odbywa się po cichu.

Co oznacza to stwierdzenie diakona? Jest to cytat z Psalmu 119, 126, w którym mowa jest o Panu karzącym niegodziwych za złamanie Jego Prawa. Tutaj odnosi się to do czegoś zupełnie innego.

Korzenie tego wszystkiego tkwią w obietnicy Pana zawartej w Ewangelii wg św. Mateusza 18, 20. Pan obiecał tam, że „gdzie jest dwóch albo trzech zgromadzonych w imię Moje, tam jestem pośród nich”. Oznacza to, iż Pan obiecał, że kiedykolwiek Jego uczniowie będą się gromadzić jako grupa Jego uczniów, On będzie objawiał swoją obecność wśród nich, nawet jeśli grupa będzie liczyła nie więcej niż dwie lub trzy osoby. Grecki termin „zgromadzenie” to ekklesia, zwykle tłumaczone jako „Kościół”. Jak pokazuje użycie tego terminu w Dziejach Apostolskich 19, 41, zgromadzenie nie musi mieć celów religijnych. Każde celowe zgromadzenie lub zebranie ludzi w jakimś z góry określonym celu to jest ekklesia.

W Nowym Testamencie termin ten niemal zawsze odnosi się do zgromadzenia ochrzczonych uczniów Jezusa w niedzielę na nabożeństwie eucharystycznym. „Kościół” nie jest zatem przede wszystkim instytucją ani organizacją (a tym bardziej duchowieństwem), lecz zgromadzeniem uczniów Chrystusa. „Zgromadzenie” to to, co dzieje się po zebraniu się ludzi. To właśnie podczas tego zgromadzenia/zebrania uczniów Pan wypełnia swoją obietnicę, że objawi swoją obecność i będzie pośród nich.

Dlatego sakramenty „działają”. Sakramenty takie jak chrzest, Eucharystia i święcenia kapłańskie nie są magicznymi obrzędami, które działają jak wiele zaklęć z Hogwartu, ponieważ wypowiadane są magiczne słowa. Są tym, co czyni Pan, gdy jest obecny pośród swojego ludu.

Tak więc, na przykład, chrzest odradza wierzącego katechumena, ponieważ Pan jest obecny pośród zgromadzenia i obdarza go nowym narodzeniem, gdy przyjmuje chrzest. To ręka kapłana zanurza katechumena, a język kapłana wypowiada słowa, ale to Chrystus, niewidzialnie obecny, dokonuje dzieła odrodzenia, przebaczenia i usynowienia. To właśnie miał na myśli Zachód, mówiąc, że sakramenty działają ex opere operato. Chrystus jest prawdziwym celebransem; kapłan jest po prostu Jego naczyniem i narzędziem.

A zatem co z pierwszymi słowami diakona skierowanymi do kapłana? Dlaczego to mówi? Diakon jest liturgicznym łącznikiem między nawą a ołtarzem, między zgromadzonymi wiernymi a duchowieństwem. Dlatego tak często przemieszcza się między ołtarzem a nawą. Intonuje litanie z nawy (tj. spośród ludu), ofiarowując swoje wezwania Bogu jako tematy do wstawiennictwa, ale także asystuje kapłanowi przy ołtarzu. Częścią jego liturgicznego zadania było obserwowanie, co się dzieje i wydawanie poleceń wiernym. Dlatego mówi takie rzeczy, jak: „Katechumeni, do Pana módlcie się” (tj. wystąpcie) i „Katechumeni, wyjdźcie” (w czasach, gdy Kościół wymagał, aby katechumeni odchodzili w połowie liturgii) oraz „Podejdźcie z bojaźnią Bożą i wiarą” (tj. podejdźcie, aby przyjąć Eucharystię) i „Wyjdźmy w pokoju ” (tj. wszyscy idźcie do domu). Był trochę jak policjant drogowy pilnujący porządku w zgromadzeniu.

Jego rozmowa z kapłanem na początku jest tego częścią. Jako łącznik między kapłanem a wiernymi zauważał, że wszyscy świeccy już się zebrali. Wszyscy byli na swoich miejscach, czekając na rozpoczęcie liturgii. (Zakładało to starożytną praktykę, zgodnie z którą wszyscy rzeczywiście przychodzili na liturgię punktualnie, a nie wpadali nagle w połowie antyfon czy po Ewangelii). To właśnie dlatego, że wszyscy się zebrali, nadszedł czas, aby Pan działał.

Pan obiecał działać, manifestując swoją obecność za każdym razem, gdy gromadzą się Jego uczniowie (Mt 18,20), a diakon donosił kapłanowi, że skoro wszyscy się zebrali, Pan rzeczywiście zamierzał działać. Diakon nie mówił do kapłana: „Jest już dziesiąta, więc powinniśmy rozpocząć liturgię”. Niektórzy mogliby odnieść takie wrażenie, gdy słowa „Nadszedł czas, aby Pan działał” są błędnie tłumaczone jako „nadszedł czas, aby rozpocząć nabożeństwo ku czci Pana”. Problemem nie jest zegar na ścianie, ale ludzie w nawie. Niezależnie od tego, co mówi zegar, uczniowie się zgromadzili, a zatem Pan wypełnia swoją obietnicę.

To samo miał na myśli Paul Stookey (członek słynnego folkowego tria z lat 60. Peter, Paul and Mary), pisząc „The Wedding Song” i nagrywając ją na swój pierwszy solowy album w 1971 roku. Pierwsze słowa tej pięknej pieśni brzmią następująco:

On jest teraz pośród was, gdy woła wasze serce.
Bądźcie pewni, że ten pieśniarz działa w Jego imieniu.
Zjednoczenie waszych dusz tutaj sprawiło, że On tu jest,
bo ilekroć dwoje lub więcej z was gromadzi się w Jego imię, jest miłość, jest miłość.

Uwaga: tym, co sprawia, że Pan jest pośród nas i pozostaje pośród nas, jest wołanie naszych serc, zjednoczenie naszych dusz – innymi słowy, nasze gromadzenie się jako jedno w Jego imię w każdą niedzielę. Sakramentalna obecność Pana wśród nas podczas liturgii jest darem, charyzmatem, łaskawym spełnieniem Jego obietnicy objawienia się, gdy Jego uczniowie się zgromadzą. To właśnie ta obecność kryła się za Pawłowym obrazem zgromadzenia/ekklesia jako „Ciała Chrystusa”: tak jak ktoś jest obecny poprzez swoje ciało i działa w świecie poprzez swoje ciało, tak Chrystus jest obecny i potężny w świecie poprzez swoich zgromadzonych uczniów.

Oczywiście, Chrystus jest obecny wszędzie, wypełnia wszystko i rządzi światem ze swojego niebiańskiego tronu po prawicy Ojca, ale tu jest obecny zbawiennie, aby nas uzdrawiać i przemieniać poprzez swoją ekklesia. Niedzielne poranne zjednoczenie naszych dusz i nasze spełnione intencje spotkania się są przyczyną tej objawionej obecności. Można zatem powiedzieć, że ekklesia sama w sobie jest epiklezą, nasze zgromadzenie jest z samej swojej natury wezwaniem Ducha, Boskiej obecności Chrystusa pośród nas.

Jakie jest praktyczne znaczenie tego wszystkiego? Dwie rzeczy, jedna oczywista, a druga mniej.

Po pierwsze, oczywista rzecz: chrześcijanie powinni zjawiać się punktualnie na liturgię, nie spóźniać się. Gdyby ktoś został zaproszony na spotkanie z królem Karolem, nie spóźniłby się. A tym bardziej, gdy jesteśmy zaproszeni do obecności Króla królów. Usprawiedliwianie spóźnienia stwierdzeniem, że „liturgia jest wieczna i trwająca”, nie wystarczy. To prawda, że nabożeństwo jest wieczne i trwa, ale prawdą jest również, że nasza tradycja nakazuje diakonowi rozejrzeć się po nawie, spojrzeć na zgromadzonych ludzi i oznajmić: „Nadszedł czas, aby Pan działał”. Greckie słowo tłumaczone jako „czas” to kairos, a nie chronos. Chronos to to, co mierzymy na zegarkach i kalendarzach. Kairos oznacza moment decyzji i okazji. Oznacza to, że Pan postanowił, że teraz pojawi się pośród nas. Nabożeństwo do Niego wymaga, abyśmy byli obecni, gdy to czyni.

Po drugie, to wszystko oznacza, że ​​uczestniczymy w liturgii, aby doświadczyć Boskiej obecności Chrystusa. Nie przychodzimy przede wszystkim po to, by słuchać chóru, całować ikony, słuchać lekcji biblijnych czy uczyć się z homilii, choć oczywiście robimy to wszystko. Ale te rzeczy są środkami do celu, a nie celami samymi w sobie. Celem, zamysłem, sensem naszego zgromadzenia jest spotkanie Chrystusa pośród nas, przyjęcie Go do naszych serc i ciał poprzez uczestnictwo w Eucharystii oraz doświadczanie ciągłego uzdrowienia i przemiany, która jest naszą chrześcijańską drogą.

Święty Klemens Rzymski napisał do błądzących Koryntian około 95 r. n.e., przypominając im o ich dawnym, szczęśliwym stanie, kiedy „obfite wylanie spadło na was wszystkich”. To dla tego wylania, tej Boskiej obecności, obiecanej przez Chrystusa i spełniającej się w każdy niedzielny poranek, gromadzimy się razem. Wychodzimy z naszych domów i gromadzimy się z naszymi ukochanymi współchrześcijanami jako ekklesia w każdą niedzielę. Zgromadzenie to sposób, w jaki wzywamy Jego imienia z serca i prosimy o Jego obecność pośród nas. Jego obecność jest naszym zbawieniem i naszą radością. Czy może być coś wspanialszego na całym świecie?

o. Lawrence Farley (tłum. Gabriel Szymczak)

za: orthochristian.com

fotografia: alik /orthphoto.net/