Bułgaria: pogrzeb patriarchy Maksyma

Patriarcha bułgarski Maksym został dziś po południu, zgodnie ze swoją wolą, pochowany w monasterze trojańskim. Rano w sofijskiej katedrze św. Aleksandra Newskiego odprawiona została Liturgia w intencji patriarchy.

Uroczystościom przewodniczył patriarcha Konstantynopola Bartłomiej. Udział wzięli także m.in. patriarcha serbski Ireneusz, patriarcha rumuński Daniel, arcybiskup Aten i całej Grecji Hieronim, przedstawiciele kościołów lokalnych. Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny na uroczystościach pogrzebowych reprezentował arcybiskup lubelski i chełmski Abel w towarzystwie ks. Andrzeja Pugacewicza.

Dzisiejszy dzień został ogłoszony w Bułgarii jako dzień żałoby narodowej.

Patriarcha Maksym zmarł we wtorek w wieku 98 lat. Jego obowiązki przewodniczącego Synodu powierzono tymczasowo metropolicie Wielkiego Tyrnowa Grzegorzowi, zaś obowiązki ordynariusza diecezji sofijskiej - metropolicie płowdiwskiemu Mikołajowi. Z całego świata spływają kondolencje od dostojników państwowych, zwierzchników kościołów lokalnych i przedstawicieli innych wyznań, m.in. papieża Benedykta XVI.

Życiorys patriarchy Maksyma (opr. Jarosław Bałło):

Patriarcha bułgarski Maksym urodził się 29 października 1914 r. we wsi Oreszak, nieopodal miasta Trojan w rodzinie Peny Bordżukowej i Najdena Minkowa Raczewa. Został ochrzczony imieniem Marin.

Podstawowe wykształcenie zdobył w rodzinnej wsi Oreszak. Już jako dwunastoletni chłopiec przysługiwał przy nabożeństwach w Trojanskim Monasterze. Gimnazjum ukończył z celującym wynikiem i od 1929 do 1935 roku uczył się i również z celującym wynikiem ukończył Sofijskie Seminarium Duchowne, kiedy jego rektorem był archimandryta Boris Simow (późniejszy Metropolita Newrokopski). Szkolni koledzy jednogłośnie charakteryzowali go jako młodzieńca o wesołym usposobieniu, lecz poważnego w działaniu.

Od 1936 do 1938 r. był chórzystą i urzędnikiem przy cerkwi pw. św. Bogurodzicy w Ruse. Przez Metropolitę Dorostolskiego i Czerwenskiego Michała został naznaczony do pracy w służbie społecznej. Pilnie pracował z wychowankami cerkiewnego sierocińca pw. św. Jana Rilskiego.

Od jesieni 1938 do 1942 r. studiował na Wydziale Teologicznym Sofijskiego Państwowego Uniwersytetu. W czasie studiów uczestniczył w pracy studenckich kółek teologicznych i spotkaniach prawosławnych bractw.

13 grudnia 1941 r. na ostatnim roku studiów w kaplicy Wydziału Teologicznego przyjął małą schimę z rąk Metropolity Łowczanskiego Filareta. Otrzymał imię Maksym ku czci św. Maksyma Wyznawcy – świętego Świętej Cerkwi z VII w., znanego z silnej wiary i miłości do prawosławia. Mnisze podstrzyżyny zostały dokonane pod duchowym zwierzchnictwem ihumena Monasteru Rilskiego archimandryty Nataniela. Składając swe mnisze śluby Maksym poświęcił całe swoje dalsze życie nieustannej służbie Bogu.

19 grudnia – w dzień pamięci św. Cudotwórcy Mikołaja – Metropolita Wraczanski Paisjusz wyświęcił go na hierodiakona w cerkwi seminaryjnej pw. św. Jana Rylskiego. Pod koniec 1942 r. św. Synod wyznaczył go na nauczyciela-wychowawcę w Sofijskim Duchownym Seminarium. Tam wykładał ważne dyscypliny teologiczne: teologię fundamentalną i teologię pastoralną. 14 maja 1944 r. w Czerepiszkim Monasterze (gdzie zostało ewakuowane, a następnie internowane Sofijskie Seminarium Duchowne) został wyświęcony na hieromnicha przez Metropolitę Wraczanskiego Paisjusza.

12 lutego 1947 r. w Razgradzie hieromnich Maksym został podniesiony do rangi archimandryty przez Metropolitę Dorostolskiego i Czerwenskiego Michała, który z błogosławieństwem św. Synodu został również skierowany do pełnienia funkcji protosingla (pomocnika i sekretarza metropolity). Archimandryta Maksym powierzoną posługę pełnił do 1950 r., kiedy to został skierowany do objęcia bułgarskiej parafii w Moskwie.

Ta nominacja była znakiem szczególnej odpowiedzialności. W tamtym okresie na podobnym stanowisku wymagany był wyjątkowy takt i dyplomatyczność w relacjach ze świeckimi władzami. Wysoką ocenę posługi archimandryty Maksyma w bułgarskiej parafii w Moskwie wystawił Jego Świątobliwość Rosyjski Patriarcha Aleksy I w dwóch listach do Jego Świątobliwości Bułgarskiego Patriarchy Cyryla. W tych listach mówi się, że „skromny w swych zewnętrznych przejawach, wewnętrznie przepełniony świadomością swych obowiązków, zdobył szczerą miłość wśród kręgów cerkiewnych Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej i szacunek społeczeństwa” (6 września 1955 r.).

Po powrocie do Bułgarii, od 15 lutego 1955 do 1960 r., pełnił funkcję głównego sekretarza św. Synodu, a także w okresie od 1957 do 1960 r. był przewodniczącym Kolegium Redakcyjnego Wydawnictwa Synodalnego z wydaniami „Gazety cerkiewnej” i czasopisma „Kultura duchowa”.

30 grudnia 1956 r. w Katedrze Patriarszej pw. św. Aleksandra Newskiego archimandryta Maksym przyjął chirotonię biskupią z tytułem „Branicki”.

30 października 1960 r. łowczanscy diecezjalni wyborcy jednogłośnie wybrali Biskupa Branickiego Maksyma na swego arcypasterza i 20 listopada został kanonicznie potwierdzony jego wybór na Metropolitę Łowczanskiego. W czasie jego posługi w rodzinnej diecezji, mimo ciężkiej sytuacji politycznej, wybudowanych i wyświęconych zostało kilka nowych cerkwi.

7 marca 1971 r. zmarł patriarcha Cyryl i od 13 marca do 4 lipca 1971 r. metropolita Maksym pełnił funkcję następcy przewodniczącego św. Synodu.

25 czerwca 1971 r. św. Synod w pełnym składzie uczestniczył w wyborze spośród trzech metropolitów godnych tronu patriarszego. 4 czerwca 1971 r., po odprawieniu liturgii w synodalnej kaplicy pw. św. Cara Borysa w Sofii, członkowie Cerkiewno-Narodowego Patriarszego Wyborczego Soboru, łącznie 101 osób, zgromadzili się w wielkim salonie Pałacu Synodalnego, aby wybrać Bułgarskiego Patriarchę i Sofijskiego Metropolitę. Po głosowaniu biuro wyborcze przeliczyło podane pisemnie głosy i przedstawiciel biura ogłosił Jego Wielcebłogosławionego Łowczanskiego Metropolitę Maksyma na prawnie i kanonicznie wybranego przez duchowieństwo i naród Bułgarskiego Patriarchę i Sofijskiego Metropolitę.

Lista podpisanych akt 101 wyborców, a także inne dokumenty, odnoszące się do Cerkiewno-Narodowego Patriarszego Wyborczego Soboru, przeprowadzonego 4 czerwca 1971 r. w Sofii, zostały wydane jeszcze tego samego roku przez Wydawnictwo Synodalne w specjalnym zbiorze.

Wkrótce po wyborze na patriarchę Jego Świątobliwość Maksym złożył oficjalne wizyty w Patriarchatach: Rosyjskim, Rumuńskim, Konstantynopolskim, Aleksandryjskim, Jerozolimskim, Gruzińskim, Cypryjskim, Greckim i innych, przez co poświadczał prawosławną jedność i umacniał prestiż rodzimej Cerkwi.

Patriarsze Maksymowi, mimo trudnych dla Cerkwi warunków, udało się ochronić jej całość i czystość dogmatyczną, obronić jej publiczny autorytet i zrobić wszystko, co możliwe, dla otwarcia drogi do zbawienia każdego Bułgara. Przez te lata państwo starało się nawet nawiązać współpracę z Bułgarską Cerkwią w temacie pokoju na świecie. Jego Świątobliwość aktywnie uczestniczył w międzynarodowych i międzycerkiewnych forach popierających obronę wartości chrześcijańskich.

W 1978 r. na czele specjalnej delegacji patriarcha Maksym odwiedził zagraniczne parafie Bułgarskiej Prawosławnej Cerkwi w USA i Kanadzie, a w 1984 r. parafię na Węgrzech. Te wizyty miały nie tylko znaczenie duchowe, lecz również miały pobudzić uczucia narodowe bułgarskiej emigracji.

W tym czasie patriarcha Maksym został doktorem honoris causa Duchownej Akademii im. św. Klemensa z Ochrydy w Sofii i honorowym członkiem Moskiewskiej Duchownej Akademii. Spod jego pióra wyszły trzy tomy cerkiewnych kazań zatytułowanych „Na niwie Pańskiej”. Został nagrodzony najwyższymi państwowymi nagrodami: Orderem NR Bułgaria I stopnia (1974), Orderem XIII wieków Bułgaria (1985 r.).

W odróżnieniu od innych komunistycznych państw, w Bułgarii Prawosławna Cerkiew cieszy się szacunkiem, mimo że uznawana jest jedynie jej kulturowa i oświeceniowa rola w historii, lecz nie jej duchowa i zbawcza natura. Pomimo wszystkich przeciwności w Bułgarii, Cerkiew istnieje i prowadzi działalność, a patriarcha z charakterystycznym dla niego cichym sposobem oddziaływania – bronił jej pozycji w wielu trudnych sytuacjach. W 1968 r., jeszcze jako Metropolita Łowczanski, pomagał w powrocie mnichów do Monasteru Rilskiego (kilka lat wcześniej monaser został zamieniony w muzeum, a mnisi zostali zmuszeni do jego opuszczenia). Chronił przed wyburzeniem kopalnianą cerkiew pw. św. Jana Rilskiego w centrum Pernika. Patriarcha Maksym nie pozwalał na wplątanie Cerkwi w tzw. proces wynaradawiania (akcja państwa skierowana przeciw ludności muzułmańskiej zarówno tureckiej, jak i pomackiej – bułgarskich muzułmanów, proces miał na celu przesiedlenie muzułmanów oraz zmianę ich imion i nazwisk na bułgarskie – przyp. tłum.) w latach 80. XX w.

W 1989 r., kiedy padł komunistyczny monopol władzy i „jesień ludów” w całej Europie Wschodniej rodziła ogromne oczekiwania, wiele osób podejmowało działania na drodze rewolucji, również w Cerkwi, posługując się antykomunistyczną retoryką. W ten sposób na początku lat 90. w Bułgarskiej Prawosławnej Cerkwi miała miejsce próba przewrotu. Powstał cerkiewny rozłam o politycznym podłożu, poparty przez ówczesną władzę państwową. Ustanowiono tzw. nowy synod i alternatywny patriarchat, wydawane były dekrety pozbawiające stanowiska biskupów, jak też samego patriarchy. Szturmem przejęty został budynek św. Synodu i wiele stołecznych cerkwi. Przez krótki czas okupowany był również budynek Sofijskiej św. Metropolii.

Ataki rozłamowców skupione były głównie przeciw patriarsze Maksymowi. Był znieważany w różny sposób. Mimo to nie odpowiadał na obelgi, nie wypowiadał ani jednego złego słowa przeciw nikomu, zachował zarówno godność własną, jak i Cerkwi. Metropolita Dorostolski Hilarion pisał: „W wysiłku mającym na celu odbudowę jedności Matki Cerkwi patriarcha Maksym wykazał nadzwyczajną cierpliwość, ojcowską miłość i modlitewną nadzieję na powrót rozłamowców, ku radości całego narodu bułgarskiego, zgodnie ze słowami Pana Jezusa Chrystusa kierowanymi do Boga Ojca podczas Ostatniej Wieczerzy: Aby wszyscy stanowili jedno (Jan 17:21)”.

W 1998 r. w Sofii odbył się Panprawosławny Sobór, w którym uczestniczyli zwierzchnicy wszystkich Cerkwi autokefalicznych. Wszyscy jednogłośnie potwierdzili niewątpliwą kanoniczność hierarchii Bułgarskiej Prawosławnej Cerkwi na czele z Jego Świątobliwością patriarchą Maksymem. W związku z tym rozłam został ogłoszony za ostatecznie zakończony. To był najdroższy prezent ku chwale Bożej dla patriarchy Maksyma na jego 90-lecie – jedna utwierdzona w jedności Bułgarska Cerkiew.

Pod koniec 2004 r., z okazji jubileuszu, odbyły się obchody rocznicowe, w których wzięły udział liczne delegacje Cerkwi lokalnych. W przemówieniu gratulacyjnym Konstantynopolski Patriarcha Ekumeniczny Bartłomiej mówił: „Jego pobożne stado, Chrystusowy naród bułgarski ma prawo do uczczenia swego ojca i patriarchy, który dziesięciolecia służy i pielęgnuje jego duchowe potrzeby. Niech pocałuje jego ojcowską prawicę, która go błogosławiła i uświęcała przez długie lata. (…) Niech widzi jego żywą ikonę Boga i milczące zaproszenie do naśladowania Chrystusa. Niech wyrazi w różny sposób swą wdzięczność, miłość i szacunek dla tego świętego człowieka, który nosi na swym uświęconym omoforionie odpowiedzialność za swoje stado przed Bogiem. (…) Szanowany Patriarcha niesie na sobie rany Chrystusa. Dostojnie niesie swój krzyż i dobrze chroni swoją trzodę, tak jak w dni duchowego głodu, tak i w dni dobrobytu. Mocno trzyma ster świętego okrętu, tak w czasie spokoju, jak i podczas sztormu, dlatego wszyscy dziś zgodnie powtarzają za apostołem Pawłem: Takiego arcypasterza potrzebujemy”.

Podczas uroczystości w Pałacu Synodalnym Bułgarski Patriarcha Maksym został zaszczycony mianem doktora honoris causa Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie. Tego samego dnia po uroczystym obiedzie w Sali Herbowej Pałacu Prezydenckiego prezydent Republiki Bułgarii Georgi Pyrwanow nagrodził Jego Świątobliwość patriarchę Maksyma najwyższym bułgarskim orderem „Stara Planina” I stopnia za wielkie zasługi w życiu duchowym narodu bułgarskiego i za mądre zarządzanie Bułgarską Prawosławną Cerkwią.

Świętowanie patriarszego jubileuszu potwierdziło powszechne uznanie dla osoby i dzieła Jego Świątobliwości ze strony wszystkich instytucji, zarówno świeckich, jak i cerkiewnych. W osobie Bułgarskiego Patriarchy Maksyma jest uczczona Bułgarska Prawosławna Cerkiew, która stanowi jedność, jest szanowana, dająca zbawczy kierunek dla tradycjonalnego prawosławnego narodu bułgarskiego jako część Jednej, Sobornej, Apostolskiej Cerkwi.

Świątobliwy Patriarcha Bułgarski i Metropolita Sofijski Maksym zmarł nad ranem 6 listopada 2012 r. Jego ostatnie pojawienie się przed wiernymi miało miejsce 15 sierpnia tego roku w umiłowanym przez niego Trojanskim Monasterze, gdzie trzykrotnie pobłogosławił wiernych z monasterskiej werandy, stojąc przed ikoną Matki Bożej Trójrękiej.

na podst. bg-patriarshia.bg, btv.bg

— Paweł Karczewski