Intronizacja patriarchy Antiochii Jana X

W niedzielę, 10 lutego, w cerkwi Świętego Krzyża w Damaszku (Syria), miała miejsce uroczysta intronizacja Jana X na patriarchę Antiochii. O godzinie ósmej zaczęła się jutrznia, a o 9:15 Boska Liturgia. Mimo że w Syrii trwa wojna domowa, której głównymi ofiarami są chrześcijanie licznie zamieszkujący ten arabski kraj, na uroczystości przybyło wiele oficjalnych delegacji poszczególnych wschodnich Kościołów prawosławnych, orientalnych prawosławnych (biskupi z Cerkwi ormiańskiej oraz syryjskiej) oraz katolickich (patriarcha maronicki, patriarcha melchicki, biskupi rzymsko-katoliccy). Nie zabrakło także duchownych muzułmańskich – islam w różnych odmianach wyznaje około 80% mieszkańców Syrii. Przybyli również liczni syryjscy ministrowie na czele z premierem. Z oczywistych względów zabrakło prezydenta – Baszara Al-Asada.

Zgodnie z arabskim obyczajem, w trakcie Wielkiego Wejścia każdy z biskupów sprawujących Świętą Liturgię wznosił osobno modły za patriarchę Jana, lecz dopiero bezpośrednio po jej zakończeniu miał miejsce właściwy obrzęd intronizacji, a rozpoczął go śpiew troparionu Pięćdziesiątnicy. Po tym miała miejsce specjalna ektenia za nowego zwierzchnika Cerkwi antiocheńskiej, a następnie, wśród śpiewu i okrzyku Mustahaq! (arab. „Godzien”), przy brawach zgromadzonych wiernych, władyka Jan otrzymał pastorał (cs. żezł) patriarchów antiocheńskich. Kolejnym punktem były przemówienia niektórych hierarchów. W imieniu Świętego Synodu Antiocheńskiego Kościoła Prawosławnego słowo do nowego patriarchy skierował metropolita Jerzy (Kheder). Swoje przemówienia wygłosili także przedstawiciele innych Kościołów, w tym patriarchowie: melchitów (arabscy greko-katolicy) - Grzegorz III (Laham) oraz maronitów (wschodni katolicy wywodzący się z Libanu; to jedyny Katolicki Kościół Wschodni, który nie ma swego ortodoksyjnego odpowiednika) – kardynał Beszara Boutros Rahi. Ich słowa nawołujące do jedności wśród Syryjczyków zostały przywitane gromkimi brawami.

Dopiero potem nastąpiło bardzo wyczekiwane przemówienie patriarchy Jana. Ta część intronizacji była bardzo ważna nie tylko dla prawosławnych mieszkańców Syrii i Libanu, lecz dla wszystkich chrześcijan wywodzących się z tego regionu, ponieważ, z racji bardzo trudnej sytuacji, potrzebują oni duchowego wsparcia i przywództwa. Patriarcha Jan na początku swego przemówienia wezwał swoich wiernych do jedności w słuchaniu nauczania Jezusa oraz w codziennej modlitwie słowami psalmu 142 (werset 10): Naucz mnie czynić Twą Wolę, jako że Ty jesteś moim Bogiem. Władyka przypomniał też, iż wszyscy wierni są powołani do królewskiego kapłaństwa oraz współtworzenia świętego ludu, na którego czele stoi on sam – patriarcha – który, wedle słów św. Ignacego Antiocheńskiego, jest wezwany do bycia Dobrym Pasterzem i dawania siebie swej owczarni, a nie rozkazywania jej, niczym arystokrata.

Nowy zwierzchnik Cerkwi antiocheńskiej zwrócił się również szczególnie do młodzieży, którą nazwał skarbem Kościoła, i wezwał ją do trwania w wierze prawosławnej. Mówił on, że przyciągnięcie młodych ludzi do Cerkwi to zarazem wielkie zadanie dla duchowieństwa, mnichów i mniszek, a nawet dorosłych świeckich. Należy zmodernizować opiekę duszpasterską i edukację religijną, lecz muszą one być oparte na wiedzy teologicznej oraz wielkiej pracy – powiedział hierarcha, i dodał: Cerkiewna tradycja nie jest czymś monotonnym, czy też statycznym, lecz narzędziem do zbawienia. Żyjemy w czasach, kiedy często się odrzuca tradycję, co z kolei źle wpływa na młodzież. Modernizm to swego rodzaju błogosławieństwo, gdyż wzywa on nas do przywrócenia życia fundamentalnych praktyk liturgicznych i nauczania Cerkwi, a także odróżnienia od Świętej Tradycji tych drugorzędnych obyczajów, których często tak kurczowo się trzymamy.

Kolejnym, równie istotnym wątkiem patriarszego przemówienia była syryjska rewolucja – skutek Arabskiej Wiosny Ludów, która przyniosła wiele nieszczęść szczególnie chrześcijanom: wielu członków naszej Cerkwi zostało siłą zmuszonych do opuszczenia ich rodzimych domów, wielu z nich straciło pracę, zostało bez środków do życia. Lecz miłość jest wrogiem śmierci i przemocy, niezależnie, skąd by one nie przychodziły. Musimy pomagać wszystkim znajdującym się w takiej tragicznej sytuacji. Jezus cierpi w każdym z nich – czy my Go dostrzegamy w nich? Czyż nie powinniśmy dzielić się z nimi tym, co mamy? Czyż nie powinniśmy rozporządzać Boskimi dobrami, jak to mówił wielki antiocheński święty – Maksym Wyznawca? Biorąc to pod uwagę, musimy nieść krzyż naszej ojczyzny i modlić się o jedność, pokój, wolność i sprawiedliwość dla niej, przy tym kategorycznie odrzucając wszelką przemoc i nienawiść. Hierarcha mówił również, iż sytuacja ta, będąca przyczyną emigracji rzeszy wiernych Patriarchatu Antiocheńskiego, to wielkie wyzwanie dla niego: przede wszystkim, musi ich zachęcić do pozostania w regionie, a jeśli to się nie powiedzie – zapewnić im opiekę duszpasterską za granicą.

Następnym punktem przemówienia była ważna rola formacji duchowej i edukacji przyszłych kapłanów. Patriarcha zaznaczył przy tym, że szczególnie ważnym jest rozwój prawosławnej sekcji na Uniwersytecie Balamand. Władyka przypomniał również o niezwykle istotnej funkcji monasterów, które są „duchowymi oazami”. Władyka Jan wyraził też nadzieję na szybkie rozpoczęcie obrad Panprawosławnego Soboru, który by umocnił jedność pomiędzy poszczególnymi Kościołami lokalnymi.

Przemowę patriarchy Jana X, która jest traktowana jako jego program dla Kościoła antiocheńskiego, można zatem podsumować jako trzy wezwania do: jedności, pracy, oraz pewnego rodzaju reform, a właściwie powrotu do źródeł tradycji liturgicznych i nauczania Cerkwi.

Nabożeństwa, trwające w sumie prawie cztery i pół godziny, były sprawowane w znacznej mierze po arabsku, jako że jest to język liturgiczny Patriarchatu Antiocheńskiego, choć niektóre śpiewy były wykonane także po grecku, gdyż mieszkańcy tych ziem właśnie od Greków przyjęli prawosławie, a także w innych językach wiernych tej Cerkwi (m.in. angielskim, niemieckim, francuskim, włoskim, cerkiewno-słowiańskim, portugalskim), która przecież tak aktywnie prowadzi misje w różnych zakątkach świata. Warto tu przypomnieć, iż większość członków „Greckiego” Patriarchatu Antiocheńskiego (arab. Al-Rūmān – „Rzymskiego” – chodzi tu o Imperium Bizantyjskie, w odróżnieniu od Prawosławnego Kościoła Syryjskiego, którego siedzibą również jest Antiochia, i należy on do Cerkwi orientalnych, a jego wierni to potomkowie starożytnych Syryjczyków posługujących się językiem aramejskim) to Libańczycy i Syryjczycy – Arabowie. I tak, prawosławni w Libanie stanowią około 8% mieszkańców społeczeństwa (300 tysięcy osób – kolejnych kilka procent należy do Prawosławnego-orientalnego Kościoła Syryjskiego, zaś reszta libańskich chrześcijan to katoliccy maronici i melchici – w sumie niemalże połowa mieszkańców Libanu to chrześcijanie), a w Syrii – według danych sprzed rewolucji - 14% (pozostałe 6% chrześcijańskich mieszkańców tego kraju to wierni Prawosławnego-orientalnego Kościoła Syryjskiego, choć istnieją tam też mniej liczne grupy wschodnich katolików: głównie melchitów, a także maronitów). Z kolei wśród emigrantów Syryjskich i Libańskich w Ameryce chrześcijanie stanowią już 60%, co wyraźnie sygnalizuje, iż głównym powodem do opuszczenia rodzinnych stron wcale nie jest zła sytuacja ekonomiczna, lecz napór ze strony islamistów.

Mimo to, w obydwu tych arabskich krajach chrześcijanie wciąż są ważną grupą społeczną, dlatego też zarówno syryjska telewizja państwowa, jak i najpopularniejszy libański kanał telewizyjny transmitowały całą uroczystość intronizacji na żywo. Tutaj można zobaczyć zapis tej relacji w libańskiej telewizji.

Na podstawie: john-x-enthronement.com Zdjęcia autorstwa Eliego Abouda

— Dominika Kovačević