Nowy Jork: obchody stulecia śmierci św. Rafała Brooklińskiego

Święty Rafał Brookliński jest określany mianem Pasterza zagubionych owiec w Ameryce. Z pochodzenia Syryjczyk, dzielił trudne losy swego narodu najpierw w ojczyźnie, a potem na emigracji. To pierwszy wyświęcony prawosławny biskup w Ameryce. To dzięki niemu prawosławni Arabowie masowo emigrujący do USA zarówno na przełomie XIX i XX wieku, jak i później, nie porzucili wiary swych ojców. Również dzięki zakładanym przez niego parafiom w USA w ramach jurysdykcji Patriarchatu Antiocheńskiego prawosławie poznali i przyjęli ludzie nie mający wcześniej nic wspólnego z tym wyznaniem. Jest to także jedyny święty – jakiegokolwiek wyznania – wielkiej (liczącej obecnie około 2,5 miliona mieszkańców) dzielnicy Nowego Jorku – Brooklynu.

W związku z setną rocznicy śmierci tej wielkiej postaci, w dniach 6-7 listopada w pierwszej parafii założonej przez świętego, gdzie znajduje się również spora część jego relikwii, tj. antiocheńskim soborze św. Mikołaja na Brooklinie w Nowym Jorku, miały miejsce uroczystości ku czci świętego Rafała. W piątek była sprawowana wielka wieczernia, zaś w sobotę jutrznia i Boska Liturgia. Nabożeństwom przewodniczył zwierzchnik Cerkwi antiocheńskiej w USA – metropolita Józef (Zehlawi). Asystowali dwaj inni biskupi antiocheńscy oraz hierarchowie innych jurysdykcji: administrator parafii Patriarchatu Moskiewskiego w USA – biskup Jan – oraz arcybiskup Nowego Jorku Michał (OCA – Cerkiew amerykańska). Na Eucharystii zgromadzili się duchowni i wierni z całego miasta i okolic. Nabożeństwo było sprawowane w językach: arabskim, angielskim, greckim i cerkiewno-słowiańskim. Śpiewały trzy chóry: dwa parafialne (bizantyjski-arabski i zwykły-mieszany) oraz nowojorskiego seminarium św. Włodzimierza.

Życiorys Rafla ibn Mihail ibn Dżirdżis Al-Hawaweeny (polska transkrypcja „Hałałini”) urodził się około 8 listopada (stąd imię „Rafał” – na pamiątkę święta Bezcielesnych Mocy Niebieskich) w 1860 roku Bejrucie w prawosławnej syryjskiej rodzinie, która tam uciekła z masakry chrześcijan w Damaszku dokonanej przez fanatycznych muzułmanów, która miała miejsce w lipcu tamtego roku. Chrzest przyjął w samo święto Chrztu Pańskiego (Epifanii) – 6 stycznia. Jego ojciec chrzestny, a zarazem wujek, Eliasz Ayoub, był prawosławnym duchownym. Wkrótce wszyscy oni wrócili do swego rodzinnego miasta, wraz z tysiącami damasceńskich chrześcijan. Rodzice zapisali go do szkoły parafialnej, która stała się miejscem jego edukacji. Po dziewiątej klasie nie mogli sobie pozwolić na dalsze kształcenie syna ze względów finansowych, jednakże chłopcu pomogły czołowe instytucje Patriarchatu Antiocheńskiego, i przyjęto go do niższego seminarium.

W 1879 roku przyjął postrzyżyny mnisze, a potem otrzymał stypendium na dalszą naukę w słynnym seminarium Patriarchatu Konstantynopola na wyspie Halki. W 1885 roku przyjął święcenia diakońskie, a rok później obronił pracę magisterską pt. Święta Tradycja i jej autorytet. Od razu wrócił do Syrii, gdzie pomagał duszpastersko w różnych parafiach. Z racji intensyfikacji kontaktów pomiędzy patriarchatami Antiochii i Moskwy (Rosjanie pomogli Arabom w odzyskaniu po 150 latach pełnej kontroli we własnej Cerkwi, którą utracili na rzecz Greków; wśród prawosławnych Syryjczyków, również znanych pisarzy, zapanowała wręcz moda na wszystko, co rosyjskie), w 1888 roku hieromnich Rafał otrzymał stypendium na Kijowskiej Akademii Duchowej. W trakcie pobytu na Rusi spotkał on duchownych rosyjskich, którzy działali duszpastersko w Ameryce Północnej – zarówno wśród imigrantów, jak i prowadząc misję wśród Eskimosów. Do Stanów Zjednoczonych zaczęło przyjeżdżać coraz więcej prawosławnych Arabów – przeważnie Syryjczyków – jednakże ci nie mieli żadnego zorganizowanego duszpasterstwa. Tej misji zapragnął podjąć się ojciec Rafał.

Do USA trafił w 1895 roku za zgodą Świętego Synodu Antiochii. Na Dolnym Manhattanie, w budynku przy Washington Street, na drugim piętrze, zorganizował kaplicę św. Mikołaja. W 1902 roku parafia przeniosła się na Brooklyn, gdzie po dziś dzień znajduje się katedra św. Mikołaja – siedziba Cerkwi Antiocheńskiej w USA. Wówczas na Brooklinie utworzyła się – obecnie niestety już nieistniejąca – tzw. „Mała Syria”. Hieromnich Rafał walczył słowem pisanym i mówionym, by Syryjczycy nie chodzili na nabożeństwa innych wyznań – prowadził polemikę zarówno z katolikami, jak i protestantami. Aby Arabowie nie mieli argumentu, że nie mają własnych cerkwi i duszpasterzy, jeździł po całym kraju, udzielał im Eucharystii, zakładał parafie. Założył również pismo antiocheńskie Słowo (ang. „The Word”, arab. „Al-Kalima”), które ukazuje się po dziś dzień.

Trzynastego marca 1904 roku dostąpił święceń biskupich, m. in. z rąk innego przyszłego świętego – biskupa Tichona (znanego jako Moskiewski, choć był jednym z największych ewangelizatorów w USA). To była pierwsza prawosławna chirotonia biskupia w Ameryce.

Choć większość syryjskich imigrantów stanowili prawosławni, nie brakło wśród nich również katolików i grupki protestantów. Zaczęli oni organizować za pomocą lokalnych gazet kampanię nienawiści. Nowy biskup wraz z około tuzinem wiernych pewnego wieczoru 1905 roku pojawił się w siedzibie redakcji jednej z tych gazet w celu rozwiązania sprawy. Wywiązała się bijatyka, hierarchę oskarżono o skierowanie broni w kierunku policjanta, aresztowano go – zresztą nie po raz pierwszy – lecz ostatecznie oczyszczono z zarzutów.

W 1912 roku zaczął chorować, lecz nie porzucił swych duszpasterskich podróży po całym kraju. Ograniczył je rok później, kiedy lekarze zażądali tego od władyki. W styczniu 1915 roku zaczął cierpieć straszne bóle serca, już nie mógł nigdzie się ruszać. Zmarł 27 lutego, zostawiając po sobie dzieło 30 sprawnie działających parafii z 25 tysiącami wiernych – a to wszystko w ciągu zaledwie 20 lat (w tym ostatnie trzy lata ciężko chorując), jeszcze bez szybkich środków transportu i informacji. Kiedy umarł, na ulicy, gdzie mieści się antiocheński sobór w Nowym Jorku, ustawiła się 4-tysięczna kolejka, by oddać hołd umiłowanemu pasterzowi. W 1989 roku szczątki przeniesiono do Ligonier w stanie Pensylwania.

Biskup brookliński Rafał został kanonizowany w 2000 roku (w tym miejscu można obejrzeć półgodzinny reportaż video z tego wydarzenia). Cerkiew amerykańska (OCA) obchodzi jego pamięć 27 lutego, czyli w rocznicę śmierci, zaś Cerkiew antiocheńska w sobotę przed 8 listopada, czyli świętem jego patrona. Tutaj można przeczytać pełny tekst nabożeństwa w dniu pamięci świętego (język angielski).

Śpiew troparionu św. Rafała Brooklińskiego po arabsku (psalmista) i angielsku (chór): Raduj się, ojcze Rafale, ozdobo świętej Cerkwi!
Orędowniku prawdziwej Wiary, szukający zagubionych, pocieszający uciśnionych,
ojcze sierot i przyjacielu biednych, pokój wprowadzający i dobry pasterzu,
radości całego Prawosławia, synu Antiochii, chwało Ameryki – wstaw się u Chrystusa Boga
za nami i za wszystkimi, którzy czczą ciebie!

Na podstawie: antiochian.org

— Dominika Kovačević