Papież Benedykt XVI i ekumenizm

W dniu dzisiejszym, w Sali Klementyńskiej Pałacu Apostolskiego papież Benedykt XVI przyjął przedstawicieli innych Kościołów chrześcijańskich oraz religii, którzy w niedzielę brali udział w inauguracji jego pontyfikatu na Placu Świętego Piotra w Rzymie. Wśród nich byli również hierarchowie Kościoła prawosławnego.

Lokalne Kościoły prawosławne reprezentowali m.in.: Patriarchat Ekumeniczny - metropolita Efezu Chryzostom, Patriarchat Aleksandryjski - metropolita Kartaginy – Aleksios, Patriarchat Moskiewski metropolit Smoleńska i Kaliningradu – Cyryl, czy Patriarchat Rumuński – metropolita Paryża i Europy Zachodniej Josif.

Ponadto reprezentowane były inne Kościoły prawosławne, w tym: Ukrainy, Serbii, Gruzji, Bułgarii, Czech i Słowacji, Cypru, Grecji, Albanii i USA. Inaczej niż w uroczystościach pogrzebowych Jana Pawła II, w inauguracji pontyfikatu Benedykta XVI nie uczestniczył żaden ze zwierzchników lokalnych Kościołów prawosławnych. Wielu z nich wystosowało do nowego papieża okolicznościowe listy i telegramy. Najczęściej cytowano i komentowano w środkach masowego przekazu list Patriarchy Moskwy i Wszechrusi Aleksego II, który wyraził nadzieję, że pontyfikat Benedykta XVI naznaczony będzie dobrymi relacjami pomiędzy Kościołem prawosławnym i rzymskokatolickim oraz owocnym dialogiem ekumenicznym. Patriarcha Aleksy podkreślił, że dzisiejszy, zlaicyzowany świat potrzebuje jak nigdy dotąd wspólnego świadectwa chrześcijan Wschodu i Zachodu. Do kontynuowania dialogu z prawosławiem zapoczątkowanego przez jego poprzedników zachęcił nowego papieża Patriarcha Ekumeniczny Bartłomiej II.

Zwracając się do zebranych w Sali Klementyńskiej przedstawicieli Kościołów chrześcijańskich papież Benedykt XVI zaapelował: „Kroczmy naprzód z nadzieją. Śladami moich poprzedników, zwłaszcza Pawła VI i Jana Pawła II, odczuwam potrzebę zdecydowanego potwierdzenia nieodwracalności ekumenicznego zaangażowania, podjętego przez Sobór Watykański II i kontynuowanego w następnych latach również przez Papieską Radę do spraw Popierania Jedności Chrześcijan” - nie sprecyzował jednak, jak wyglądała będzie ta kontynuacja z jego strony, a ograniczył się wyłącznie do ogólnej, oficjalnej deklaracji.

Od chwili wyboru kardynała Josepha Ratzingera na urząd biskupa Rzymu nie milkną komentarze dotyczące jego osoby. Wypowiadają je również prawosławni dziennikarze i duchowni. Metropolita Mołdawii i Bukowiny Daniel powiedział m.in., że „nowy papież będzie musiał dopasować się do ekumenicznych wezwań, które przed nim stoją”. Przywołał również wypowiedź sprzed kilku lat, w której kardynał Ratzinger miał podkreślać, że Kościoły prawosławne zaakceptują prymat papieża, o ile będzie on pojmowany tak, jak w pierwszym tysiącleciu chrześcijaństwa.

Wspomina się również deklarację „Dominus Iesus”, powstałą w roku 2000 r. w kongregacji, którą kierował obecny papież.. W przekonaniu metropolity Daniela, pomimo stanowczego języka, którym była napisana, odzwierciedliła ona przede wszystkim wewnętrzne problemy Kościoła rzymskiego. Przypomnijmy, że sprzeciw prawosławnych chrześcijan spowodowało m.in. zawarte w deklaracji stwierdzenie dotyczące Kościoła prawosławnego, zgodnie z którym, „chociaż trwa w nim jeden Kościół Chrystusowy, to brak mu pełnej komunii z Kościołem katolickim, jako że nie uznaje on katolickiej nauki o prymacie, który Biskup Rzymu posiada obiektywnie z ustanowienia Bożego i sprawuje nad całym Kościołem”.

Przedstawiciel Patriarchatu Moskiewskiego przy instytucjach europejskich, rezydujący w Wiedniu biskup Hilarion (Alfiejew) podkreślił, że zna i ceni stanowczą postawę obecnego papieża wobec takich kwestii moralnych jak eutanazja, aborcja, czy „małżeństwa” pomiędzy osobami tej samej płci. Przypomniał jednocześnie o stanie, w jakim od roku 2000 znajdują się stosunki pomiędzy Kościołem prawosławnym a rzymskokatolickim. Zaznaczył jednocześnie, że impas, w którym dialog ten się znalazł powstał w momencie, gdy Kościół rzymskokatolicki odrzucił wypracowane wcześniej wspólne stanowisko, potępiające uniatyzm i prozelityzm, jako drogi do osiągania jedności pomiędzy chrześcijaństwem Wschodu i Zachodu (tzw. dokument z Balamand).

Trudno przewidzieć jak wyglądał będzie dialog prawosławno-rzymskokatolicki w najbliższej przyszłości. Papież Benedykt XVI wygłasza przyjazne, choć ogólnikowe deklaracje kontynuacji dialogu i woli pojednania. Trudno jednak nie zauważyć, że w czasie uroczystości inaugurujących pontyfikat nowego papieża, bardziej niż kiedykolwiek dotąd widoczni byli biskupi tzw. katolickich Kościołów wschodnich (unickich), oraz elementy liturgii wschodniej, co niekoniecznie musiało ucieszyć prawosławnych chrześcijan.

Na podstawie: radiovaticana.va, ekai.pl, oecumene.ve, ecumenicalnews.org

— Szymon Krzyszczuk