Pięćdziesiąta rocznica śmierci metropolity Teofana - ojca autokefalicznej Cerkwi albańskiej

Trzynastego marca przypada pięćdziesiąta rocznica śmierci metropolity Teofana Styliana (Noli) – ojca autokefalii Cerkwi albańskiej, wielkiego literata i tłumacza swego ojczystego języka, tj. albańskiego.

Z tej okazji w Niedzielę św. Grzegorza Palamasa, w Durrës – drugim co do wielkości mieście Albanii – w odbyły się obchody rocznicowe, którym z błogosławieństwa zwierzchnika Cerkwi albańskiej Anastazego przewodniczył biskup Apolloni Mikołaj. Po panichidzie (nabożeństwie żałobnym) na ulicy przy soborze św. Pawła i św. Asti odbyła się uroczystość nadania jej nowej nazwy – teraz ulica będzie nosić imię właśnie metropolity Teofana Noli.

Po odsłonięciu tablicy zebrani wrócili do cerkwi, gdzie odbył się program artystyczny poświęcony działalności i twórczości albańskiego hierarchy. Na wszystkich tych punktach uroczystości obecni byli przedstawiciele władz lokalnych, inteligencji, a także różnych wspólnot religijnych.

Reportaż video z uroczystości
Inne reportaż

Teofan Stylian Noli urodził się 6 stycznia 1882 roku w wiosce Ibrik Tepe (południowa Albania) – powszechnie był znany pod skróconą wersją swojego imienia, tj. „Fan”. Jego ojciec, Stylian Noli, był psalmistą w cerkwi, dzięki czemu od małego poznawała tradycje liturgiczne i muzyczne Cerkwi prawosławnej. Do liceum chodził greckiego, w Edirne. Nabyta znajomość greckiego pozwoliła mu zacząć tłumaczyć dzieła albańskiej literatury na język grecki, co rozpoczął w 1903 roku. Jednocześnie pełnił funkcję nauczyciela języka greckiego w albańskiej wiosce. Będąc pod wpływem mnicha Nila, Teofan jeszcze więcej nauczył się o bizantyjskich tradycjach liturgicznych i muzycznych, co skierowało jego myśli o podjęciu starań o święcenia kapłańskie.

To nastąpiło jednak dopiero pięć lat później, już w USA, gdzie studiował na Harvardzie. W Stanach Zjednoczonych szybko zaczął organizować spotkania oraz różne formy działalności albańskiej diaspory, głównie tej prawosławnej. Prawosławni Albańczycy popadli w konflikt z Grekami, którzy kontrolowali parafię, do której chodzili. Konflikt tak się rozrósł, iż grecki duchowny nie chciał pochować albańskiego narodowca. Wobec tego Teofan Noli stwierdził, iż należy poczynić kroki w kierunku stworzenia autonomicznej cerkiewnej wspólnoty dla Albańczyków. Pierwszym krokiem było przyjęcie właśnie święceń kapłańskich – tych dostąpił w 1908 roku w soborze św. Mikołaja z rąk metropolity Nowego Jorku Platona (Rosyjska Metropolia, która potem przekształciła się w OCA – Cerkiew amerykańską).

Chwilę po święceniach, 22 marca, o. Teofan sprawował pierwszą w historii Liturgię w języku albańskim – odbyła się ona w Bostonie, z tłumaczeń, które sam uprzednio przygotował. To wzmocniło wspólnotę prawosławnych Albańczyków w USA, wśród której zaczął pełnić posługę duszpasterską, której tak im brakowało. W 1911 roku przez cztery miesiące odbył podróż po Europie, w te miejsca, gdzie były duże skupiska prawosławnych Albańczyków, by sprawować dla nich nabożeństwa w ich języku. W międzyczasie ukończył Harvard, uzyskując tytuł magistra sztuki. Dwa lata później odwiedził rodzimą Albanię, gdzie po raz pierwszy w historii celebrował na tym terenie Boską Liturgię w języku albańskim.

W 1918 roku przyjął postrzyżyny mnisze – również w USA. Pięć lat później archimandryta Teofan został wyświęcony na biskupa Korcy i metropolitę Durrës – tak zaczęła się już ewidentnie tworzyć autokefaliczna Cerkiew albańska.
Rok później, ze względu na swój wielki wkład w kulturę albańską (poezja, dramaty, artykuły, tłumaczenia, kompozycje muzyki cerkiewnej), walkę o niezawisłość państwa oraz chęć walki z korupcją i innymi nieprawidłowościami został mianowany premierem Albanii. Rządy jego nietypowego gabinetu trwały pół roku, gdyż został obalony przez zwolenników Ahmeta Zogu. Został wygnany z ojczyzny, i resztę życia spędził w USA. Wtedy wycofał się zupełnie z życia politycznego, skupiając się na funkcjach biskupich, a także działalności naukowej i artystycznej. W 1937 roku jego marzenia o Autokefalicznej Cerkwi Albańskiej spełniły się – Patriarchat Konstantynopola uznał niezależność tego Kościoła lokalnego. Pierwszym zwierzchnikiem autokefalicznej Cerkwi albańskiej został współpracownik władyki Teofana - biskup Wisarion (Xhuvani).

Metropolita Teofan Noli jest szanowany i ceniony przez wszystkich Albańczyków, niezależnie od wyznania, ze względu na wielki wkład, jaki włożył w ich kulturę i piśmiennictwo. Jeśli chodzi o zasługi dla Cerkwi prawosławnej, oprócz realnego duszpasterstwa dla prawosławnych Albańczyków rozsianych po świecie, przetłumaczył on na bardzo piękną albańszczyznę większość tekstów liturgicznych oraz przystosował do nich aranżacje muzyki bizantyjskiej, którą tak kochał. Pod koniec życia zajął się również tłumaczeniem tekstów liturgicznych na angielski dla parafii amerykańskich.

Obecnie Cerkiew albańska, po ciężkim okresie komunizmu, przeżywa ponowny rozkwit. od 20 do 25% Albańczyków jest wyznania prawosławnego.

Na podstawie: orthodoxalbania.org, orthodoxwiki.org

— Dominika Kovačević