Sofia: obchody św. Eutymiusza Trnowskiego - wielkiego bułgarskiego patriarchy

Dwudziestego stycznia Cerkiew prawosławna obchodzi pamięć św. patriarchy Eutymisza Trnowskiego – zapewne najbardziej poważanego bułgarskiego patriarchę. Z tej okazji tego dnia, w cerkwi Siedmiu Apostołów Bułgarii w bułgarskiej stolicy, Boską Liturgię sprawował biskup branicki Grzegorz – wikariusz metropolii Sofii. Asystowało mu duchowieństwo parafii oraz wielu proboszczów pozostałych cerkwi Sofii.

W swoim kazaniu władyka Grzegorz przypomniał wiernym postać św. Eutymiusza: Przez całe życie święty patriarcha trwał w służbie Bogu i swemu narodowi jako arcypasterz. Zawsze był ze swą owczarnią, wstawił się u Boga o miłosierdzie dla niej i przepraszał Go za nieprawości wiernych będących pod jego pieczą. Cechowały go śmiałość i miłość wobec bliźniego. I dzisiaj w Królestwie Niebieskim przejawia ja wobec nas, potomkami jego owczarni. Wychwalajmy go w pieśniach i modlitwach, i prośmy o wstawiennictwo za nami u Boga, oraz by prowadził nas drogą, która wiedzie do Królestwa Bożego.

Po Liturgii odbyła się procesja ze świątyni pod pomnik św. patriarchy Eutymiusza, pod którym odsłużono molebień i złożono kwiaty.
Pomnik św. Eutymiusza w Sofii projektu prof. Marka Markova stanął w Sofii w 1939 roku, gdzie też swój początek ma bulwar pod patronatem świętego. Tradycja procesji w to miejsce tego dnia sięga początku lat dziewięćdziesiątych, kiedy to założono działającą do dzisiaj prawosławną grupę młodzieżową im. św. patriarchy Eutymiusza Trnowskiego, i właśnie to ona zainicjowała ten obyczaj.

Patriarchę Eutymiusza Bóg darował bułgarskiej Cerkwi na trudne czasy dla prawosławnych narodów bałkańskich, bowiem w XIV wieku. Wtedy to muzułmańscy Turcy część tych terytoriów już podbili, reszty zaś byli blisko. Do tej drugiej grupy należało Trnowo, będące wówczas stolicą Patriarchatu Bułgarskiego. Ponadto patriarcha Eutymiusz popadł w konflikt z cesarzem bizantyjskim, był tymczasowo wygnany.

Można by rzec, że św. Eutymiusz niejako przygotował bułgarski naród na zbliżającą się okupację turecką, która nastąpiła jeszcze za ostatnich lat życia patriarchy. Po pierwsze, dzięki nauce doktryny hezychazmu i wdrażanie jej w życie, a po drugie, dzięki szerokiej działalności na rzecz piśmiennictwa. Święty bułgarski patriarcha uważał pracę świętych Cyryla i Metodego w postaci stworzenia sakralnego języka Słowian (czyli cerkiewno-słowiańskiego) za wielki dar, którego nie można zaniechać albo zniekształcić. A już wówczas bułgarscy kopiści odbiegali w przepisywaniu ksiąg liturgicznych i innych tekstów cerkiewnych od języka sakralnego w kierunku języka wernakularnego, tj. potocznego, który wówczas już wkroczył w fazę języka średnio-bułgarskiego i nie był już tak podobny do cerkiewno-słowiańskiego. Patriarcha do przepisywania ksiąg dopuszczał tylko wykształconych ludzi, opracował jednolity zapis poszczególnych liter, przetłumaczone na cerkiewno-słowiański teksty porównywał szczegółowo z greckimi oryginałami. To te zrewidowane opracowania trafiły do użycia potem m. in. w Serbii i Rumunii.

Sam patriarcha także pisał: żywoty świętych, opisy i obronę doktryny i praktyk liturgicznych itp. Cała ta działalność pomogła trwać narodowi bułgarskiemu przy prawosławiu, mimo cerkwi trnowskich zamienianych na meczety…

Zarazem jednak w przeciągu następnych wieków postać świętego patriarchy ulegała stopniowemu zapomnieniu, nie wiedziano nawet, gdzie są jego relikwie. Zmieniło się to w 1905 roku, kiedy igumenem słynnego i starego baczkowskiego monasteru mianowano o. Paisjusza Pasterewa. Z zapałem przystąpił do odkrywania zapomnianej historii klasztoru. Do tej należała postać św. Eutymiusza – wśród miejscowej ludności popularnym było opowiadanie, że jest on pochowany na terenie tego monasteru. Rozpoczęto wykopki pod ołtarzem najstarszej cerkwi na terenie monasteru – św. archanioła Michała, bowiem tu, aż do XIX wieku, nieprzerwanie i na cudowny sposób miała palić się łampada. Najpierw odkopano zniszczone przez czas szaty biskupie. Pod nimi znajdował się napis: Święte relikwie Eutymiusza, najprzewielebniejszego arcybiskupa wielkiego miasta Trnowo, patriarchy Bułgarów. Jako datę śmierci podano 4 kwietnia 1404 roku.

W kolejnej warstwie był już właściwy grób, z którego wydzielał się mocny i piękny zapach, podobny do św. mira. W grobie nie było całego ciała św. Eutymiusza, lecz te części, które tu złożono, wydzielały właśnie ten cudowny zapach. Powołano specjalną komisję, która ostatecznie potwierdziła, że jest to prawdziwy grób św. patriarchy św. Eutymiusza. Po tym obwieszczeniu zaczęły tu przybywać tysiące pielgrzymów.

Mimo odkrycia na nowo daty śmierci św. Eutymiusza, Cerkiew bułgarska na razie wciąż czci jego pamięć 20 stycznia – czyli w dzień pamięci św. Eutymiusza Wielkiego, który był patronem bułgarskiego patriarchy.

Na postawie: dveri.bg oraz mitropolia-sofia.org

— Dominika Kovačević