Album o ikonografii Matki Bożej

Wydawnictwo Warszawskiej Metropolii Prawosławnej oddało do rąk czytelników wyjątkową publikację. Jest nim atrakcyjnie prezentujący się, kolorowy, oprawiony w twardą oprawę album poświęcony ikonografii Matki Bożej w Prawosławiu.

Już we wstępnie do pracy autor wprowadza czytelnika w zasadniczą część książki. Podkreśla w nim wyjątkową rolę, jaka Bogarodzica odgrywa w Prawosławiu, pisząc m.in.: „Nie da się porównać roli Matki Bożej w Prawosławiu do znaczenia, które odgrywa Ona w innych Kościołach chrześcijańskich”. Cerkiew tytułuje Ją „Królową nieba i ziemi”, „czcigodniejszą od cherubinów i nieporównanie sławniejszą od serafinów”, „Błogosławioną między niewiastami”, „Oblubienicą czystą i bez skazy”, z której „raduje się wszelkie stworzenie”.

O tym jak wyjątkowe miejsce posiada Matka Boża w prawosławnej ikonografii, świadczy fakt, że spośród dwunastu wielkich świąt Jej poświęconych jest pięć. Poza tym wyjątkowo liczne są święta ku czci ikon Bogarodzicy. Ponadto w prawosławnej ikonografii wizerunek Matki Bożej zajmuje pierwsze miejsce po wyobrażeniu Chrystusa i tworzy z nim harmonijną całość. Od ikon innych świętych oraz aniołów wyróżnia się wielością, niemal niepoliczalnością typów i wariantów ikonograficznych, ogromną liczbą powstałych ikon oraz szczególnym sposobem oddawania czci.

W obszernym wstępie do albumu autor omawia m.in. podstawowe typy ikonograficznych przedstawień Bogarodzicy: Hodegetria, Eleusa, Oranty, Tronującej, Wstawienniczki oraz Matki Bożej bez Dzieciątka. Zwraca też uwagę, że „pomimo wielkiej różnorodności typów i wariantów przedstawienia Bogarodzicy zawsze posiadają kilka charakterystycznych, uniwersalnych elementów”. Należą do nich przede wszystkim: kolor szat Matki Bożej, trzy gwiazdy zdobiące Jej maforion, umieszczane na czole oraz ramionach Bogarodzicy oraz fakt przedstawianie Marii wyłącznie z Synem lub kompozycjach z Nim związanych.

Prezentowany album zawiera opisy 357 ikon Matki Bożej, co i tak stanowi jedynie niewielki wycinek tematu, bowiem współcześnie liczba ikon Bogarodzicy idzie już w tysiące. Wśród prezentowanych ikon większość związana jest z dwoma obszarami kulturowymi: bizantyjskim/greckim oraz ruskim/rosyjskim – ukraińskim – białoruskim, gdzie prawosławna ikonografia osiągnęła największy rozkwit. Jednak, w miarę możliwości autor prezentuję też ikonografię maryjną z innych krajów, ze szczególnym uwzględnieniem terenów współczesnej Polski.

Dzieje kolejnych ikon zostały przedstawione w podobnej konwencji. Przy nazwie ikony znajdujemy zwykle jej brzmienie w języku greckim i rosyjskim/cerkiewnosłowiańskim oraz dzień lub dni, w których Cerkiew oddaje cześć danej ikonie. W samym haśle została zaprezentowana historia powstania/objawienia danej ikon oraz jej dalsze losy. Każde hasło zamyka zwykle skrótowy opis danego wizerunku oraz niekiedy losy jego kopii.

Zdecydowana większość opisów dziejów poszczególnych ikon została wzbogacona o ich reprodukcje (lub kilka), co powinno ułatwić i uatrakcyjnić odbiór prezentowanych treści. Aby ułatwić korzystanie z albumu, ikony Bogarodzicy zostały zaprezentowane w układzie słownikowo-alfabetycznym. Czytelnikom, którzy preferują układ ikon zgodny z kalendarzem cerkiewnym, z pewnością przyda się wykaz zamieszczony w końcu książki, zawierający dni świąt ku czci cudownych ikon Matki Bożej. Tam też znajduje się wykaz prac i najważniejszych witryn internetowych, w oparciu o które powstała praca oraz słowniczek podstawowych terminów, występujących w pracy, a mogących czytelnikowi sprawiać problem.

Prezentowany album napisany został językiem zrozumiałym zarówno dla dorosłych jak i młodego czytelnika. Miedzy innymi z tego powodu zdaje się być wspaniałym pomysłem na zrobienie niespodzianki „pod choinkę” bliskiej osobie, interesującej się Prawosławiem, szczególnie zaś kultem Bogarodzicy.

Format albumu: A4. Liczba stron: 268.

Książka dostępna jest w Wydawnictwie (Białystok, ul. Św. Mikołaja 5, tel./fax: 085-7443646), a wkrótce również w sklepie internetowym www.sklep.cerkiew.pl

— Jarosław Charkiewicz