Chrystus w ikonografii

Swoistą lekcją historii ikonografii był wykład, który odbył się 10 lutego w Kolegium UMCS w Biłgoraju. Postać Chrystusa w ikonografii przedstawił ks. dr Jerzy Tofiluk.

O znaczeniu i typach ikon z wizerunkiem Chrystusa oraz o dogmatycznych sporach ikonograficznych przedstawień Zbawiciela mówił ks. dr. Jerzy Tofiluk, rektor Prawosławnego Seminarium Duchownego w Warszawie oraz wykładowca wielu uczelni wyższych w kraju.

Na początku wykładu przedstawił elementy wspólne dla różnych przedstawień Zbawiciela w ikonografii. –Jednym z elementów łączących w wizerunku Chrystusa jest nimb krzyżowy, który składa się z 9 linii poziomych symbolizujących 9 chórów anielskich. W nim wpisane są litery O ON oznaczające „Jestem, który jestem” – wyjaśniał ks. Tofiluk.

Innym wspólnym elementem dla przedstawień Chrystusa są kolory szat: szata dolna - chiton w kolorze czerwonym lub purpurowym oraz szata wierzchnia – gimation w kolorze błękitnym. Twarz Chrystusa również przedstawiana jest według pewnych kanonów: duże oczy, prosty nos, łukowato zarysowane brwi, małe usta, długie włosy od nasady głowy proste, natomiast przy uszach układające się w fale, broda rozdzielona symetrycznie, delikatnie zarysowane wąsy.

Dużo czasu w wykładzie ks. Tofiluk poświęcił na przedstawienie podstawowych typów ikon z wizerunkiem Chrystusa. Jednym z nich jest, „Mandylion”- tzw. „obraz nie ręką ludzką uczyniony” przedstawiające oblicze Chrystusa na chuście lub na skale. Mandylion jest rodzajem acheiropoitesu, czyli przedstawienia Jezusa, które powstało w sposób nadprzyrodzony, bez udziału człowieka, poprzez odbicie jego wizerunku na chuście. „Mandylion” jest nazywany ikoną ikon.

Drugim typem ikony z wizerunkiem Jezusa Chrystusa jest „Pantokrator”- czyli Wszechwładny, Panujący nad wszystkim. „Pantokrator” jest przedstawieniem Chrystusa w pozycji stojącej lub siedzącej na tronie, w lewej dłoni trzyma Pismo Święte, prawą ma uniesioną w geście błogosławieństwa. –Chrystus Pantokrator często też przedstawiany jest w otoczeniu aniołów. Największą popularność ten typ ikony zdobył w malarstwie monumentalnym – mówił ks. Tofiluk. Innym typem ikony z Chrystusem jest „Chrystus w Majestacie”. Obrazuje tronującego Zbawiciela, często w otoczeniu symboli ewangelistów. Ten rodzaj przedstawienia skupia w sobie bogatą symbolikę np. połączenie koloru niebieskiego (mandorla - owalna aureola wokół postaci Jezusa) i czerwonego(romb wokół tronu) oznacza naturę boską i człowieczeństwo Chrystusa.

Na spotkanie w Kolegium UMCS przybyła dość duża grupa słuchaczy, która z zainteresowaniem zadawała szczegółowe pytania. Pod koniec spotkania ks. Jarosław Biryłko zapowiedział kolejny wykład, który jest planowany w marcu.

Wykład był drugim spotkaniem poświęconym tradycji i kulturze prawosławnej, jaki odbył się w tym roku w Biłgoraju. Pierwszy z nich zatytułowany „Prawosławie na Lubelszczyźnie w okresie międzywojennym” wygłosił arcybiskup Abel.

— Marta Miszczak